कॅलेंडरवरील प्रत्येक दिवस वेगवेगळ्या कारणांसाठी महत्त्वाचा असतो. या दिनविशेषच्या लेखामधून आम्ही तुम्हाला अशाच महत्त्वाच्या घटनांची माहिती देत आहोत. इतिहासाच्या पानांवर कोरल्या गेलेल्या काही महत्वाच्या घटना तसेच महत्वाच्या व्यक्तींचे जन्म आणि मृत्यूबद्दल या 29 March Dinvishesh लेखामधून सविस्तर माहिती देणार आहोत.
दिनदर्शिकेनुसार २९ मार्च हा वर्षाचा ८८ वा दिवस आहे. लीप वर्षात तो ८९ वा दिवस असतो. वर्ष संपण्यास २७७ दिवस शिल्लक असतात.
चला तर मग इतिहासात २९ मार्च रोजी काय घडले ते जाणून घेऊया.
२९ मार्च – महत्वाचे दिन
२९ मार्च हा दिवस जागतिक पियानो दिन (World Piano Day) म्हणून साजरा केला जातो.
वर्षातील ८८ व्या दिवशी हा दिवस साजरा केला जातो, कारण पियानोला ८८ कीज असतात. पियानोचे सांस्कृतिक महत्त्व अधोरेखित करणे आणि संगीतकारांना प्रेरणा देणे हा या दिवसाचा उद्देश आहे. जगभरात संगीत मैफिली, कार्यशाळा आणि सार्वजनिक परफॉर्मन्स आयोजित केले जातात.
२९ मार्च हा दिवस राष्ट्रीय व्हिएतनाम युद्ध दिग्गज दिन (National Vietnam War Veterans Day) म्हणून अमेरिकेत पाळला जातो.
व्हिएतनाम युद्धात सहभागी झालेल्या अमेरिकन सैनिकांचा सन्मान करण्यासाठी हा दिवस २०१७ मध्ये अमेरिकेत अधिकृत करण्यात आला. २९ मार्च १९७३ रोजी शेवटच्या अमेरिकन सैन्याने व्हिएतनाम सोडले, त्या घटनेच्या स्मरणार्थ हा दिवस पाळला जातो.
२९ मार्च – महत्वाच्या ऐतिहासिक घटना
१८४९ – २९ मार्च १८४९ रोजी ब्रिटिश साम्राज्याने पंजाब ताब्यात घेतला.
शीख साम्राज्याशी झालेल्या दुसऱ्या अँग्लो-शीख युद्धात ब्रिटिशांनी विजय मिळवल्यानंतर पंजाब ब्रिटिश भारताचा भाग बनला. लाहोर हे पंजाबचे मुख्यालय बनवण्यात आले आणि शीख साम्राज्याचा अस्त झाला.
१८५७ – २९ मार्च १८५७ रोजी शिपाई मंगल पांडे यांनी ब्रिटिश अधिकाऱ्यांवर गोळ्या झाडल्या.
बंगाल नेटिव्ह इन्फंट्रीच्या ३४ व्या तुकडीतील मंगल पांडे यांनी बॅरकपूर येथे ब्रिटिश अधिकाऱ्यांवर हल्ला केला. चरबी लावलेल्या काडतुसांच्या वापराविरोधात केलेल्या या बंडाने १८५७ च्या स्वातंत्र्यसमराची ठिणगी पडली.
१८७१ – २९ मार्च १८७१ रोजी लंडनमधील अल्बर्ट हॉलची पायाभरणी राणी व्हिक्टोरिया यांनी केली.
प्रिन्स अल्बर्ट यांच्या स्मरणार्थ उभारण्यात आलेले हे प्रसिद्ध सभागृह १८७१ मध्ये पूर्ण झाले. आज रॉयल अल्बर्ट हॉल हे जगातील सर्वात प्रसिद्ध संगीत सभागृहांपैकी एक आहे.
१९३० – २९ मार्च १९३० रोजी प्रभात चित्र कंपनीचा ‘खूनी खंजिर’ हा चित्रपट मुंबईत प्रदर्शित झाला.
पुण्याच्या प्रभात चित्र कंपनीने निर्मिलेला हा चित्रपट मराठी व हिंदी चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासातील एक महत्त्वाचा टप्पा आहे. प्रभात कंपनीने पुढे अनेक दर्जेदार चित्रपट निर्माण केले.
१९४२ – २९ मार्च १९४२ रोजी क्रिप्स योजना जाहीर करण्यात आली.
ब्रिटिश मंत्री सर स्टॅफोर्ड क्रिप्स यांनी भारताला स्वायत्तता देण्याची योजना मांडली. मात्र ही योजना महात्मा गांधी आणि काँग्रेसने फेटाळून लावली. या योजनेमुळे भारत-ब्रिटन संबंधांमधील तणाव अधिक वाढला.
१९६२ – २९ मार्च १९६२ रोजी पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी पिंपरी येथील हिंदुस्थान अँटिबायोटिक्सच्या स्ट्रेप्टोमायसिन प्रकल्पाचे उद्घाटन केले.
क्षयरोगाच्या उपचारासाठी वापरल्या जाणाऱ्या स्ट्रेप्टोमायसिनचे भारतात उत्पादन सुरू झाल्याने वैद्यकीय क्षेत्रात एक मोठे पाऊल पडले. भारताच्या आरोग्य क्षेत्राच्या विकासातील हा एक महत्त्वाचा क्षण होता.
१९६८ – २९ मार्च १९६८ रोजी महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाची (MPKV) राहुरी येथे स्थापना झाली.
महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांच्या उन्नतीसाठी स्थापन झालेले हे विद्यापीठ कृषी शिक्षण व संशोधनाचे एक प्रमुख केंद्र बनले. महात्मा जोतिबा फुले यांच्या नावाने हे विद्यापीठ ओळखले जाते.
१९७३ – २९ मार्च १९७३ रोजी शेवटच्या अमेरिकन सैन्याने व्हिएतनाम सोडले.
२० वर्षांहून अधिक काळ चाललेल्या व्हिएतनाम युद्धातून अमेरिकेने माघार घेतली. या युद्धात ५८,२०० पेक्षा अधिक अमेरिकन सैनिक मृत्युमुखी पडले होते. अमेरिकेच्या इतिहासातील हे सर्वात वादग्रस्त युद्ध मानले जाते.
१९७४ – २९ मार्च १९७४ रोजी नासाचे मरिनर-१० हे अंतराळयान बुध ग्रहापर्यंत पोहोचणारे पहिले यान ठरले.
मरिनर कार्यक्रमांतर्गत पाठवण्यात आलेल्या या यानाने बुध ग्रहाची जवळून छायाचित्रे घेतली. बुध ग्रहाच्या पृष्ठभागाचा अभ्यास करणारे हे जगातील पहिले अंतराळयान ठरले.
१९८२ – २९ मार्च १९८२ रोजी एन. टी. रामाराव यांनी तेलुगू देसम पक्षाची स्थापना केली.
प्रसिद्ध अभिनेते व राजकारणी नंदामुरी तारक रामाराव यांनी या पक्षाची स्थापना करून आंध्र प्रदेशच्या राजकारणात एक नवा अध्याय सुरू केला. पुढे ते आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री बनले.
२००४ – २९ मार्च २००४ रोजी वीरेंद्र सेहवागने पाकिस्तानविरुद्ध कसोटी सामन्यात ३०९ धावांची खेळी केली.
कसोटी क्रिकेटमध्ये त्रिशतक ठोकणारा तो पहिला भारतीय फलंदाज ठरला. मुलतान येथील या सामन्यात सेहवागने आपल्या दमदार फलंदाजीने संपूर्ण क्रिकेटविश्व अवाक केले.
२००४ – २९ मार्च २००४ रोजी आयर्लंडने कामाच्या ठिकाणी धूम्रपानावर बंदी घातली.
सार्वजनिक ठिकाणी धूम्रपानावर पूर्ण बंदी घालणारा आयर्लंड हा जगातील पहिला देश ठरला. या निर्णयाने जगभरात सार्वजनिक आरोग्य धोरणांमध्ये एक नवी दिशा मिळाली.
२०१४ – २९ मार्च २०१४ रोजी इंग्लंड आणि वेल्समध्ये प्रथमच समलिंगी विवाह कायदेशीर झाले.
या ऐतिहासिक निर्णयाने लाखो समलिंगी जोडप्यांना कायदेशीर विवाहाचा अधिकार मिळाला. मानवी हक्कांच्या दृष्टीने हा एक महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.
२९ मार्च – जन्म | जयंती / वाढदिवस
| साल | व्यक्ती | ओळख | मृत्यू |
|---|---|---|---|
| १७९० | जॉन टायलर | अमेरिकेचे १० वे राष्ट्राध्यक्ष, विलियम हेन्री हॅरिसन यांच्या निधनानंतर पदावर आले | १८ जानेवारी १८६२ |
| १८६९ | सर एडविन लुटेन्स | प्रसिद्ध ब्रिटिश वास्तुविशारद, नवी दिल्लीचे नगररचनाकार, इंडिया गेटचे रचनाकार | १ जानेवारी १९४४ |
| १९१८ | सॅम वॉल्टन | अमेरिकन उद्योगपती, जगातील सर्वात मोठी किरकोळ विक्री कंपनी वॉलमार्टचे संस्थापक | ५ एप्रिल १९९२ |
| १९२६ | बाळ गाडगीळ (पांडुरंग लक्ष्मण गाडगीळ) | प्रसिद्ध मराठी अर्थशास्त्रज्ञ, फर्ग्युसन कॉलेजचे माजी प्राचार्य व विनोदी लेखक | २१ मार्च २०१० |
| १९२९ | उत्पल दत्त | भारतीय रंगभूमी व चित्रपट कलाकार, प्रसिद्ध बंगाली नाटककार व दिग्दर्शक | १९ ऑगस्ट १९९३ |
| १९३० | अनिरुद्ध जगन्नाथ | मॉरिशसचे पंतप्रधान, मॉरिशस मिलिटंट मूव्हमेंटचे संस्थापक | – |
| १९३९ | सुरमा भोपाली | प्रसिद्ध भारतीय विनोदी अभिनेते, हिंदी चित्रपटसृष्टीतील एक लोकप्रिय कलाकार | ८ जुलै २०२० |
| १९४३ | जॉन मेजर | युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान (१९९०–१९९७), मार्गारेट थॅचर यांचे उत्तराधिकारी | – |
| १९४८ | नागनाथ कोतापल्ले | प्रसिद्ध मराठी साहित्यिक, शिक्षणतज्ञ व डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाचे माजी कुलगुरू | – |
| १९७४ | लुसियानो स्पॅलेटी | प्रसिद्ध इटालियन फुटबॉल प्रशिक्षक | – |
मंगल पांडे – विशेष उल्लेख
२९ मार्च १८५७ रोजी मंगल पांडे यांनी बॅरकपूर येथे ब्रिटिश अधिकाऱ्यांवर हल्ला करून १८५७ च्या स्वातंत्र्यसमराची ठिणगी पेटवली.
चरबी लावलेल्या काडतुसांचा वापर करण्यास नकार देणाऱ्या मंगल पांडे यांनी इंग्रजी सत्तेविरुद्ध पहिला उघड विद्रोह केला. ८ एप्रिल १८५७ रोजी त्यांना फाशी देण्यात आली. भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचे ते पहिले हुतात्मा मानले जातात.
सर एडविन लुटेन्स – विशेष उल्लेख
सर एडविन लुटेन्स यांचा जन्म २९ मार्च १८६९ रोजी लंडनमध्ये झाला आणि त्यांनी नवी दिल्लीचे रूप घडवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.
राष्ट्रपती भवन, इंडिया गेट आणि नवी दिल्लीचे संपूर्ण नगरनियोजन त्यांनी केले. त्यांच्या वास्तुशिल्पकलेने नवी दिल्लीला एक अनोखी ओळख मिळाली. १ जानेवारी १९४४ रोजी त्यांचे निधन झाले.
२९ मार्च – मृत्यू | पुण्यतिथी
| साल | व्यक्ती | ओळख | जन्म |
|---|---|---|---|
| १५५२ | गुरू अंगद देव | शीख धर्माचे दुसरे गुरू, गुरुमुखी लिपीचे प्रचारक | ३१ मार्च १५०४ |
| १८२७ | पियरे-सायमन लाप्लास | फ्रेंच गणितज्ञ व खगोलशास्त्रज्ञ, ‘Celestial Mechanics’ साठी प्रसिद्ध | २३ मार्च १७४९ |
| १९६४ | वत्स जोशी (शंकर नारायण जोशी) | प्रसिद्ध मराठी इतिहाससंशोधक | – |
| १९७१ | धीरेंद्रनाथ दत्ता | बांगलादेशी राजकारणी व स्वातंत्र्यसैनिक, बांगलादेश मुक्तिसंग्रामात बळी | २ नोव्हेंबर १८८६ |
| १९८२ | वॉल्टर हॉलस्टेन | जर्मन राजकारणी, युरोपियन कमिशनचे पहिले अध्यक्ष (१९५८–१९६७) | १७ नोव्हेंबर १९०१ |
| १९८५ | मार्क चागल | रशियन-फ्रेंच चित्रकार, आधुनिक कलेतील एक महान नाव | ७ जुलै १८८७ |
| १९९७ | पुपुल जयकर | सामाजिक कार्यकर्त्या, भारतीय कला व संस्कृतीच्या पुरस्कर्त्या, इंदिरा गांधी यांच्या चरित्रकार | ११ सप्टेंबर १९१५ |
| २०१३ | रिचर्ड ग्रिफिथ्स | प्रसिद्ध ब्रिटिश अभिनेते, हॅरी पॉटर चित्रपटमालिकेतील ‘अंकल व्हर्नन’ साठी विशेष ओळख | ३१ जुलै १९४७ |
| २०१५ | जर्मेन ग्रीअर | – | – |
| २०१५ | ली क्वान यू | सिंगापूरचे पहिले पंतप्रधान, आधुनिक सिंगापूरचे शिल्पकार | १६ सप्टेंबर १९२३ |
गुरू अंगद देव – विशेष उल्लेख
गुरू अंगद देव यांचे निधन २९ मार्च १५५२ रोजी झाले आणि शीख धर्माने आपला दुसरा गुरू गमावला.
त्यांचा जन्म ३१ मार्च १५०४ रोजी झाला. गुरू नानक देव यांनी त्यांना आपले उत्तराधिकारी नेमले होते. गुरुमुखी लिपीचा प्रसार करणे आणि लंगरची (सामूहिक भोजन) परंपरा सुरू ठेवणे हे त्यांचे महत्त्वाचे योगदान आहे.
सारांश – २९ मार्च दिनविशेष
२९ मार्च हा दिवस इतिहासाच्या दृष्टीने अत्यंत घटनापूर्ण आहे. मंगल पांडे यांनी स्वातंत्र्यसमराची ठिणगी पेटवली, ब्रिटिशांनी पंजाब ताब्यात घेतला, अमेरिकेने व्हिएतनाममधून माघार घेतली, नासाचे मरिनर-१० बुध ग्रहापर्यंत पोहोचले, महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाची स्थापना झाली आणि सेहवागने त्रिशतक ठोकले. सर एडविन लुटेन्स यांची जयंती नवी दिल्लीच्या नगररचनेची आठवण करून देते, तर गुरू अंगद देव यांची पुण्यतिथी शीख धर्माच्या इतिहासाची स्मृती जागवते. जागतिक पियानो दिनाच्या निमित्ताने संगीतकलेला अभिवादन करणारा हा दिवस खऱ्या अर्थाने वैशिष्ट्यपूर्ण आहे.
२९ मार्च दिनविशेष (29 March Dinvishesh) – हा लेख तुम्हाला कसा वाटला ते नक्की कळवा! तुमच्या काही सूचना असतील तर खाली कमेंट करा.
