१६ एप्रिल हा दिवस इतिहासात अत्यंत महत्वाचा मानला जातो. १६ एप्रिल १८५३ रोजी भारतातील पहिली प्रवासी रेल्वे बोरीबंदर (मुंबई) ते ठाणे धावली — त्या एका प्रवासाने भारताच्या इतिहासाची दिशाच बदलली! तसेच या दिवशी चार्ली चॅपलिन यांचा जन्म, NCC ची स्थापना आणि अपोलो-१६ प्रक्षेपण अशा अनेक महत्वाच्या आणि रोचक घटना घडल्या आहेत. त्या घटनांची, प्रसिद्ध व्यक्तींचे जन्म आणि मृत्यू यांची संपूर्ण माहिती येथे जाणून घ्या.
👉 तुम्हाला माहिती आहे का? १६ एप्रिल १८५३ रोजी भारतात पहिली रेल्वे धावली तेव्हा त्यात फक्त ४०० प्रवासी होते — आणि ती रेल्वे ३४ किलोमीटर अंतर ७५ मिनिटांत पार केली! आज भारतात दरदिवशी कोट्यवधी लोक रेल्वेने प्रवास करतात!
📅 १६ एप्रिल दिनविशेष – थोडक्यात
- १६ एप्रिल १८५३ – भारतातील पहिली प्रवासी रेल्वे बोरीबंदर ते ठाणे सुरू झाली
- १६ एप्रिल १८८९ – चार्ली चॅपलिन यांचा जन्म; जगप्रसिद्ध विनोदी अभिनेते
- १६ एप्रिल १९४८ – राष्ट्रीय छात्र सेना (NCC) ची स्थापना झाली
- १६ एप्रिल १९७२ – अपोलो-१६ चे प्रक्षेपण; चंद्रावरील पाचवी मानवी मोहीम
- आजचे विशेष दिन – हत्ती वाचवा दिवस व जागतिक आवाज दिवस
- १६ एप्रिल १९१२ – हॅरिएट क्विम्बी इंग्लिश चॅनेल ओलांडणारी पहिली महिला पायलट ठरली
१६ एप्रिल – महत्वाचे दिन
१६ एप्रिल हा दिवस हत्ती वाचवा दिवस (Save the Elephant Day) म्हणून जागतिक स्तरावर पाळला जातो.
हत्तींच्या घटत्या संख्येबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यासाठी हा दिवस पाळला जातो. आफ्रिकन आणि आशियाई — अशा तीन प्रजातींचे हत्ती आज धोक्यात आहेत. हस्तिदंतासाठी होणारी शिकार आणि जंगलतोड यामुळे हत्तींची संख्या झपाट्याने कमी होत आहे.
१६ एप्रिल हा दिवस जागतिक आवाज दिवस (World Voice Day) म्हणूनही पाळला जातो.
मानवी आवाजाचे महत्त्व, आवाजाची काळजी आणि आवाजाशी संबंधित समस्यांवर जागरूकता निर्माण करण्यासाठी हा दिवस पाळला जातो. गायक, वक्ते, शिक्षक आणि इतर सर्वांसाठी हा दिवस विशेष आहे.
१६ एप्रिल – महत्वाच्या ऐतिहासिक घटना
१८५३ – भारतातील पहिली प्रवासी रेल्वे बोरीबंदर (आजचे छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस, मुंबई) ते ठाणे अशी धावली. ३४ किलोमीटरचे हे अंतर ७५ मिनिटांत पार केले गेले. या रेल्वेत ४०० प्रवासी होते आणि ती १४ डब्यांची होती. ब्रिटिश राज्यकर्त्यांनी उभारलेल्या या रेल्वेने भारताच्या आधुनिकीकरणाचा पाया घातला.
१९१० – बोस्टन अरेना — जगातील सर्वात जुने विद्यमान इनडोअर आइस हॉकी मैदान — पहिल्यांदा उघडले. या ऐतिहासिक क्रीडासंकुलाने आइस हॉकीच्या इतिहासात महत्त्वपूर्ण स्थान मिळवले.
१९१२ – अमेरिकन महिला पायलट हॅरिएट क्विम्बी इंग्लिश चॅनेल विमानाने ओलांडणारी पहिली महिला ठरली. हे त्या काळातील एक धाडसाचे आणि ऐतिहासिक यश होते.
१९२२ – मुळशी सत्याग्रह सुरू झाला. पुण्याजवळील मुळशी धरण प्रकल्पाविरोधात शेतकऱ्यांनी उठाव केला. सेनापती बापटांनी या सत्याग्रहाचे नेतृत्व केले आणि ते ‘सेनापती’ या उपाधीने ओळखले जाऊ लागले.
१९४८ – राष्ट्रीय छात्र सेना (NCC — National Cadet Corps) ची स्थापना झाली. स्वतंत्र भारताच्या युवा पिढीत शिस्त, देशभक्ती आणि नेतृत्वगुण विकसित करण्यासाठी NCC स्थापन करण्यात आली. आज देशभरात १३ लाखांहून अधिक कॅडेट्स NCC मध्ये आहेत.
१९७२ – अमेरिकेचे अपोलो-१६ अंतराळयान फ्लोरिडातील केप कॅनवेरल येथून प्रक्षेपित झाले. हे चंद्रावर उतरणारे पाचवे मानवी अंतराळयान होते. जॉन यंग आणि चार्ल्स ड्यूक यांनी चंद्रावर पाऊल ठेवले.
१९९५ – निवडणूक आयुक्त टी. एन. शेषन यांना ‘ऑनेस्ट मॅन ऑफ द इयर’ हा रॅमन मॅग्सेसे पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. भारतीय निवडणूक प्रक्रियेत क्रांतिकारी सुधारणा घडवणारे शेषन हे एक धाडसी अधिकारी होते.
१९९९ – भारताने चालकरहित ‘निशांत’ विमान आणि जमिनीवरून हवेत मारा करणाऱ्या ‘त्रिशूल’ क्षेपणास्त्राची ओडिशातील चांदीपूर येथे यशस्वी चाचणी केली. भारताच्या संरक्षण तंत्रज्ञानातील हे एक महत्त्वाचे यश होते.
२००३ – जगातील सर्वोत्कृष्ट बास्केटबॉलपटू मायकेल जॉर्डन यांनी NBA मधील शेवटचा सामना खेळला. वयाच्या ४० व्या वर्षी निवृत्त होताना त्यांनी बास्केटबॉल इतिहासात अमिट छाप सोडली.
२०१३ – इराणमध्ये ७.८ रिश्टर स्केलचा भूकंप. सिस्तान-बलुचेस्तान प्रांतात किमान ३५ जण ठार आणि ११७ जखमी झाले.
२०१६ – इक्वाडोरमध्ये ७.८ रिश्टर स्केलचा भीषण भूकंप. ४० वर्षांतील सर्वात भीषण भूकंपात ६७६ जण ठार आणि ६,२७४ जखमी झाले.
१६ एप्रिल – जन्म | जयंती / वाढदिवस
| साल | व्यक्ती | ओळख | मृत्यू |
|---|---|---|---|
| १८६७ | विल्बर राइट | अमेरिकन अभियंते, ऑर्व्हिल राइट यांच्यासह पहिल्या इंजिनाच्या विमानाचे शोधक (१९०३) | ३० मे १९१२ |
| १८८९ | चार्ली चॅपलिन | जगप्रसिद्ध विनोदी अभिनेते, दिग्दर्शक व संगीतकार; ‘द ट्रॅम्प’ या भूमिकेसाठी अजरामर | २५ डिसेंबर १९७७ |
| १९२४ | मदनजीत सिंग | भारतीय राजनयिक, लेखक व कलासंग्रहक, UNESCO मध्ये महत्त्वपूर्ण कार्य | – |
| १९३४ | राम नाईक | केंद्रीय पेट्रोलियम मंत्री, रेल्वे राज्यमंत्री, उत्तर प्रदेशचे माजी राज्यपाल | – |
| १९४२ | फ्रँक विल्यम्स | Williams F1 रेसिंग टीमचे संस्थापक, Formula One मधील एक दिग्गज नाव | २८ नोव्हेंबर २०२१ |
| १९६३ | सलीम मलिक | पाकिस्तानी क्रिकेटपटू, माजी कर्णधार; match-fixing प्रकरणात आजीवन बंदी | – |
| १९७२ | कोंचिता मार्टिनेझ | स्पॅनिश टेनिसपटू, विम्बल्डन विजेत्या (१९९४) | – |
| १९७८ | लारा दत्ता | Miss Universe 2000, हिंदी चित्रपट अभिनेत्री | – |
| १९९१ | आशिष खाचणे | मराठी चित्रपट व नाट्य अभिनेते | – |
| १८९६ | विष्णमपेट आर. रामचंद्र दीक्षित | मद्रास विद्यापीठातील पुरातत्त्वशास्त्राचे प्राध्यापक, भारतीय इतिहासाचे संशोधक | – |
चार्ली चॅपलिन – विशेष उल्लेख
चार्ली चॅपलिन यांचा जन्म १६ एप्रिल १८८९ रोजी लंडनमध्ये झाला आणि ते जगातील सर्वाधिक प्रसिद्ध विनोदी अभिनेते म्हणून ओळखले जातात.
गरिबीत जन्मलेल्या चार्लींनी मूकपटांच्या युगात ‘द ट्रॅम्प’ ही भूमिका जगभरात अजरामर केली. त्यांचे फिरती टोपी, लहान मिशा, वाकडी छडी आणि चालण्याची लकब आजही जगभरात ओळखली जाते. ‘The Kid’, ‘City Lights’, ‘Modern Times’ आणि ‘The Great Dictator’ हे त्यांचे गाजलेले चित्रपट. चित्रपट अभिनय, दिग्दर्शन आणि संगीत या तीनही क्षेत्रांत त्यांनी उत्कृष्टता गाठली. २५ डिसेंबर १९७७ रोजी त्यांचे निधन झाले.
भारतातील पहिली रेल्वे – विशेष उल्लेख
१६ एप्रिल १८५३ रोजी भारतातील पहिली प्रवासी रेल्वे बोरीबंदर ते ठाणे या मार्गावर धावली आणि भारताच्या इतिहासात एक नवीन अध्याय सुरू झाला.
ग्रेट इंडियन पेनिन्सुला रेल्वे (GIPR) कंपनीने ही रेल्वे सेवा सुरू केली. या ऐतिहासिक प्रवासात ‘साहिब’, ‘सिंध’ आणि ‘सुलतान’ अशा तीन इंजिनांनी मिळून रेल्वे ओढली. प्रवासाला ७५ मिनिटे लागली आणि ४०० प्रवाशांनी या ऐतिहासिक प्रवासाचा आनंद घेतला. आज भारतीय रेल्वे ही जगातील सर्वात मोठ्या रेल्वे जाळ्यांपैकी एक असून दररोज दोन कोटींहून अधिक प्रवासी रेल्वेने प्रवास करतात.
१६ एप्रिल – मृत्यू | पुण्यतिथी
| साल | व्यक्ती | ओळख | जन्म |
|---|---|---|---|
| १७५३ | जॅक्स कॅसिनी | फ्रेंच खगोलशास्त्रज्ञ, पृथ्वीच्या आकाराच्या संशोधनात महत्त्वाचे योगदान | ८ फेब्रुवारी १६७७ |
| १८५० | मेरी तूसाँ (Madame Tussauds) | मेणाच्या पुतळ्यांच्या जगप्रसिद्ध संग्रहालयाच्या संस्थापिका; लंडन, न्यूयॉर्क, दुबई येथे संग्रहालये | १ डिसेंबर १७६१ |
| १९६६ | नंदलाल बोस | शांतिनिकेतनमधील जगविख्यात चित्रकार, भारतीय राज्यघटनेतील चित्रांचे कलाकार, पद्मविभूषण | ३ डिसेंबर १८८२ |
| १९९५ | रमेश टिळेकर | मराठी चित्रपट व नाट्य अभिनेते, वकील | – |
| २००० | अप्पासाहेब पवार | शिवाजी विद्यापीठाचे (कोल्हापूर) पहिले कुलगुरू, शाहू महाराजांचे चरित्रकार | – |
| २०१२ | विल्बर राइट | विमान शोधक (मृत्यू मे मध्ये, पण जन्म १६ एप्रिल) | १६ एप्रिल १८६७ |
| २०२१ | फ्रँक विल्यम्स | Williams F1 संस्थापक | १६ एप्रिल १९४२ |
| २०१७ | शिव कुमार बटालवी | पंजाबी कवी, साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते | – |
| २०१४ | गॅब्रिएल गार्सिया मार्केझ | कोलंबियन साहित्यिक, नोबेल विजेते, ‘One Hundred Years of Solitude’ लेखक | ६ मार्च १९२७ |
| २०१९ | तिरुपूर कुमारन | तमिळनाडूतील स्वातंत्र्यसेनानी | – |
नंदलाल बोस – विशेष उल्लेख
नंदलाल बोस यांचे निधन १६ एप्रिल १९६६ रोजी झाले आणि भारताने आपला एक महान चित्रकार गमावला.
त्यांचा जन्म ३ डिसेंबर १८८२ रोजी झाला. रवींद्रनाथ टागोरांच्या शांतिनिकेतनमध्ये कला शिक्षणाचे नेतृत्व करणाऱ्या नंदलाल बोस यांनी भारतीय चित्रकलेला एक नवीन ओळख दिली. भारतीय राज्यघटनेतील सुंदर चित्रे त्यांनी काढली आहेत — जी संविधानाला एक अनोखे सौंदर्य देतात. पद्मविभूषण पुरस्काराने सन्मानित हे चित्रकार भारतीय कला जगतातील एक अमिट नाव आहे.
सारांश – १६ एप्रिल दिनविशेष
१६ एप्रिल हा दिवस भारतासाठी अत्यंत विशेष आहे कारण याच दिवशी १८५३ साली पहिली रेल्वे धावली आणि त्याने आधुनिक भारताचा पाया घातला. चार्ली चॅपलिनचा जन्म, NCC ची स्थापना, अपोलो-१६ प्रक्षेपण आणि हॅरिएट क्विम्बीचे ऐतिहासिक उड्डाण — या घटना या दिवसाला जागतिक महत्त्व देतात. नंदलाल बोस व मेरी तूसाँ यांची पुण्यतिथी आणि हत्ती वाचवा दिवस व जागतिक आवाज दिवस हा दिवस आणखी वैशिष्ट्यपूर्ण बनवतात.
१६ एप्रिल दिनविशेष (16 April Dinvishesh) – हा लेख तुम्हाला कसा वाटला ते नक्की कळवा! तुमच्या काही सूचना असतील तर खाली कमेंट करा.
👉 हे देखील वाचा:
१५ एप्रिल दिनविशेष
मराठी चौदाखडी
