१ एप्रिल दिनविशेष – महत्वाच्या घटना, जन्म आणि मृत्यू – 1 April Dinvishesh

कॅलेंडरवरील प्रत्येक दिवस वेगवेगळ्या कारणांसाठी महत्त्वाचा असतो. या दिनविशेषच्या लेखामधून आम्ही तुम्हाला अशाच महत्त्वाच्या घटनांची माहिती देत आहोत. इतिहासाच्या पानांवर कोरल्या गेलेल्या काही महत्वाच्या घटना तसेच महत्वाच्या व्यक्तींचे जन्म आणि मृत्यूबद्दल या 1 April Dinvishesh लेखामधून सविस्तर माहिती देणार आहोत.

दिनदर्शिकेनुसार १ एप्रिल हा वर्षाचा ९१ वा दिवस आहे. लीप वर्षात तो ९२ वा दिवस असतो. वर्ष संपण्यास २७४ दिवस शिल्लक असतात.

१ एप्रिल – महत्वाचे दिन

१ एप्रिल हा दिवस जगभरात एप्रिल फूल डे (April Fools’ Day) म्हणून ओळखला जातो.
या दिवशी मित्र-परिवाराला गमतीशीर विनोदी खोड्या काढण्याची प्रथा जगभरात रूढ आहे. १५८२ मध्ये ग्रेगोरियन दिनदर्शिका स्वीकारल्यानंतर जे लोक जुन्या कॅलेंडरनुसार नव्या वर्षाची सुरुवात १ एप्रिलला साजरी करत राहिले त्यांची गंमत करण्याची ही परंपरा सुरू झाल्याचे मानले जाते.

१ एप्रिल – महत्वाच्या ऐतिहासिक घटना

१८८७ – १ एप्रिल १८८७ रोजी मुंबई अग्निशमन दलाची स्थापना झाली.
मुंबई शहराच्या सुरक्षिततेसाठी उभारण्यात आलेले हे दल आज भारतातील सर्वात मोठ्या व आधुनिक अग्निशमन दलांपैकी एक आहे.

१८९५ – १ एप्रिल १८९५ रोजी भारतीय लष्कराची (Indian Army) अधिकृत स्थापना झाली.
ब्रिटिश भारतात स्थापन झालेले हे सैन्यदल स्वातंत्र्यानंतर भारतीय लष्कर म्हणून सुरू राहिले. आज भारतीय लष्कर जगातील सर्वात मोठ्या सैन्यदलांपैकी एक आहे.

१९२४ – १ एप्रिल १९२४ रोजी रॉयल कॅनेडियन हवाई दलाची स्थापना झाली.
कॅनडाचे सार्वभौम हवाई दल म्हणून स्थापन झालेले हे दल दुसऱ्या महायुद्धात आणि त्यानंतर अनेक आंतरराष्ट्रीय मोहिमांमध्ये सहभागी झाले.

१९२८ – १ एप्रिल १९२८ रोजी पुणे वेधशाळेचे (Pune Observatory) कार्य सुरू झाले.
भारतातील हवामान संशोधन व खगोलशास्त्रात पुणे वेधशाळेने महत्त्वाचे योगदान दिले. आज भारतीय हवामान विभागाचे हे एक प्रमुख केंद्र आहे.

१९३३ – १ एप्रिल १९३३ रोजी कराची येथे भारतीय वायुसेनेचे पहिले उड्डाण झाले.
भारतीय वायुसेनेच्या इतिहासातील हा महत्त्वाचा दिवस आहे. आज भारतीय वायुसेना जगातील सर्वात शक्तिशाली हवाई दलांपैकी एक मानली जाते.

१९३५ – १ एप्रिल १९३५ रोजी भारतीय रिझर्व्ह बँकेची (RBI) स्थापना झाली.
भारताच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा असलेली रिझर्व्ह बँक देशातील चलन व्यवस्था नियंत्रित करते. RBI ची स्थापना भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या इतिहासातील एक महत्त्वाचा टप्पा आहे.

१९३६ – १ एप्रिल १९३६ रोजी ओरिसा राज्याची स्थापना झाली.
बिहार-ओरिसा प्रांतापासून वेगळे होऊन ओरिसा एक स्वतंत्र प्रांत बनले. आज ओडिशा या नावाने ओळखले जाणारे हे राज्य पूर्व भारतातील एक महत्त्वाचे राज्य आहे.

१९५५ – १ एप्रिल १९५५ रोजी गीतरामायणातील पहिले गाणे पुणे आकाशवाणीवरून प्रसारित झाले.
ग. दि. माडगूळकर रचित व सुधीर फडके यांनी संगीतबद्ध केलेल्या गीतरामायणाचे हे पहिले प्रसारण रामनवमीच्या दिवशी झाले. मराठी संस्कृतीतील हे एक अमोल रत्न आहे.

१९५७ – १ एप्रिल १९५७ रोजी भारतात दशमान (Decimal) पद्धतीचा वापर सुरू झाला.
आण्याच्या जागी नवीन दशमान पद्धत आणण्यात आली. रुपये व पैसे यांच्या या नवीन व्यवस्थेने व्यापारी व्यवहार अधिक सुलभ झाले.

१९७३ – १ एप्रिल १९७३ रोजी कॉर्बेट नॅशनल पार्कमध्ये ‘प्रोजेक्ट टायगर’ सुरू झाले.
पंतप्रधान इंदिरा गांधींनी सुरू केलेल्या या प्रकल्पाचा उद्देश वाघांच्या संख्येत झालेली घट थांबवणे हा होता. आज भारत जगातील सर्वाधिक वाघांचे घर आहे.

१९७६ – १ एप्रिल १९७६ रोजी ऍपल इंक (Apple Inc.) कंपनीची स्थापना झाली.
स्टीव्ह जॉब्स, स्टीव्ह वोझनिक व रोनाल्ड वेन यांनी या कंपनीची स्थापना केली. आज ऍपल ही जगातील सर्वाधिक मूल्यवान कंपन्यांपैकी एक आहे.

१९९० – १ एप्रिल १९९० रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना मरणोत्तर भारतरत्न पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.
भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार, दलितांचे कैवारी व थोर समाजसुधारक डॉ. आंबेडकर यांना हा सर्वोच्च सन्मान मिळाल्याने संपूर्ण देशात आनंदाचे वातावरण होते.

२००४ – १ एप्रिल २००४ रोजी गुगलने जीमेल (Gmail) ही ई-मेल सेवा सुरू केली.
प्रारंभी केवळ आमंत्रणाद्वारे उपलब्ध असलेली जीमेल सेवा आज जगातील सर्वाधिक वापरली जाणारी ई-मेल सेवा आहे. गुगलच्या या सेवेने ई-मेल क्षेत्रात क्रांती घडवली.

१ एप्रिल – जन्म | जयंती / वाढदिवस

साल	व्यक्ती	ओळख	मृत्यू
१५७८	विल्यम हार्वी	इंग्लिश शरीरशास्त्रज्ञ, रक्ताभिसरण पद्धतीचे शोधक	३ जून १६५७
१६२१	गुरू तेग बहादूर	शीख धर्माचे नववे गुरू, मुघलांशी लढताना हुतात्मा झाले	२४ नोव्हेंबर १६७५
१८१५	ऑटो फॉन बिस्मार्क	जर्मनीचे पहिले चान्सेलर, ‘आयर्न चान्सेलर’ म्हणून प्रसिद्ध	३० जुलै १८९८
१८८९	केशव बळीराम हेडगेवार	राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे (RSS) संस्थापक	२१ जून १९४०
१९०७	शिवकुमार स्वामी	भारतीय धार्मिक नेते व समाजसेवक, सिद्धगंग मठाचे प्रमुख	२१ जानेवारी २०१९
१९१२	शिवरामबुवा दिवेकर	हिंदगंधर्व पंडित, प्रसिद्ध शास्त्रीय गायक	२६ सप्टेंबर १९८८
१९३६	तरुण गोगोई	आसामचे दीर्घकाळ मुख्यमंत्री, काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते	२३ नोव्हेंबर २०२०
१९४१	अजित वाडेकर	भारतीय क्रिकेट संघाचे माजी कर्णधार, इंग्लंड व वेस्ट इंडीजमध्ये मालिका जिंकणारे पहिले भारतीय कर्णधार	१५ ऑगस्ट २०१८
१९५०	पंडित जसराज	मेवाती घराण्याचे प्रसिद्ध शास्त्रीय गायक, पद्मविभूषण पुरस्कार विजेते	१७ ऑगस्ट २०२०
१९७६	हन्ना स्पेर्लिंग	अमेरिकन लेखिका व पत्रकार	–

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर – भारतरत्न स्मरण

१ एप्रिल १९९० रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना मरणोत्तर भारतरत्न प्रदान करण्यात आले, हा भारतीय इतिहासातील एक भावनिक व ऐतिहासिक क्षण होता.
भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार, समाजसुधारक व दलितांचे कैवारी डॉ. आंबेडकर यांनी आपल्या संपूर्ण आयुष्यात समता व न्यायासाठी अथक झगडा केला. त्यांचे विचार आजही लाखो भारतीयांना मार्गदर्शन करतात.

१ एप्रिल – मृत्यू | पुण्यतिथी

साल	व्यक्ती	ओळख	जन्म
१९८४	पं. नारायणराव व्यास	ग्वाल्हेर घराण्याचे प्रसिद्ध शास्त्रीय गायक	४ एप्रिल १९०२
१९८९	श्रीधर महादेव जोशी	समाजवादी नेते, कामगार नेते व संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीचे अध्वर्यू	१२ नोव्हेंबर १९०४
१९९९	श्रीराम भिकाजी वेलणकर	भारतीय टपालखात्याच्या पिनकोड प्रणालीचे जनक	–
२०००	संजीवनी मराठे	प्रसिद्ध मराठी कवयित्री	१४ फेब्रुवारी १९१६
२००३	प्रकाश घांग्रेकर	मराठी गायक-अभिनेते	–
२००५	मुस्तफा अली बेग	भारतीय चित्रपट अभिनेते	–
२००६	राजा मंगळवेढेकर	प्रसिद्ध मराठी बालसाहित्यकार व कवी	११ डिसेंबर १९२५
२०१२	एन. के. पी. साळवे	भारतीय राजकारणी, केंद्रीय मंत्री व BCCI चे अध्यक्ष	१८ मार्च १९२१
२०१९	शीला दीक्षित	दिल्लीच्या दीर्घकाळ मुख्यमंत्री	३१ मार्च १९३८
२०२०	पंडित जसराज	मेवाती घराण्याचे शास्त्रीय गायक, पद्मविभूषण विजेते	२८ जानेवारी १९३०

सारांश – १ एप्रिल दिनविशेष

१ एप्रिल हा दिवस एप्रिल फूलच्या विनोदी परंपरेबरोबरच अनेक ऐतिहासिक घटनांनी समृद्ध आहे. भारतीय लष्कर, वायुसेना, RBI, ओरिसा राज्य, प्रोजेक्ट टायगर, ऍपल कंपनी — या सर्वांची स्थापना याच दिवशी झाली. गीतरामायणाचे पहिले प्रसारण, डॉ. आंबेडकरांना भारतरत्न व गुगल जीमेलची सुरुवात हे या दिवसाचे महत्त्वाचे संदर्भ आहेत.

१ एप्रिल दिनविशेष (1 April Dinvishesh) – हा लेख तुम्हाला कसा वाटला ते नक्की कळवा! तुमच्या काही सूचना असतील तर खाली कमेंट करा.