२६ एप्रिल १९८६ — जगातील सर्वात भयानक अणू दुर्घटना घडली… चेर्नोबिल आपत्ती. पण नेमकं काय घडलं होतं? आज २६ एप्रिल दिनविशेषमध्ये आपण जाणून घेणार आहोत या दिवसाच्या महत्वाच्या घटना, जन्म आणि मृत्यू.
२६ एप्रिल हा दिवस इतिहासाच्या अनेक महत्त्वाच्या प्रकरणांशी जोडलेला आहे. जागतिक स्तरावर जागतिक बौद्धिक संपदा दिन (World Intellectual Property Day) म्हणून हा दिवस साजरा केला जातो. आज आपण जाणून घेऊया २६ एप्रिलच्या दिनविशेष माहिती — महत्त्वाच्या घटना, जन्म, मृत्यू आणि विशेष दिन.
२६ एप्रिलच्या महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना
१५६४ – विल्यम शेक्सपिअर यांचा बाप्तिस्मा
२६ एप्रिल १५६४ रोजी इंग्लंडमधील स्ट्रॅटफोर्ड-अपॉन-अव्हॉन येथे विल्यम शेक्सपिअर यांचा बाप्तिस्मा झाला. त्यांची नक्की जन्मतारीख माहीत नाही, परंतु बाप्तिस्म्याची अधिकृत नोंद २६ एप्रिलची आहे. जगाच्या साहित्यिक इतिहासातील सर्वश्रेष्ठ नाटककार म्हणून ते ओळखले जातात.
१९३३ – गेस्टापोची (Gestapo) स्थापना – नाझी जर्मनीची गुप्त पोलीस
२६ एप्रिल १९३३ रोजी हर्मन गोरिंग यांनी नाझी जर्मनीची अधिकृत गुप्त पोलीस संस्था Geheime Staatspolizei (Gestapo) स्थापन केली. या संस्थेने नाझी राजवटीतील विरोधकांचे दमन, यहुदींचा छळ आणि Holocaust मध्ये केंद्रीय भूमिका बजावली. Gestapo आजही क्रूर हुकूमशाही दडपशाहीचे प्रतीक आहे.
१९३७ – गुएर्निका बॉम्बहल्ला – पहिला नागरी वस्तीवरील हवाई हल्ला
२६ एप्रिल १९३७ रोजी स्पेनच्या गृहयुद्धात जर्मनीच्या Luftwaffe आणि इटालियन हवाईदलाने उत्तर स्पेनमधील गुएर्निका या लहान बास्क शहरावर भयंकर बॉम्बहल्ला केला. हा आधुनिक इतिहासातील नागरी वस्तीवरील पहिला मोठ्या प्रमाणावरील हवाई हल्ला होता. या दुर्घटनेने प्रेरित होऊन चित्रकार पाब्लो पिकासो यांनी “Guernica” हे प्रसिद्ध अँटी-वॉर चित्र रेखाटले, जे आजही शांततेचे प्रतीक आहे.
१९५४ – पोलिओ लसीच्या पहिल्या क्षेत्रीय चाचण्या सुरू
२६ एप्रिल १९५४ रोजी अमेरिकेत डॉ. जोनास साल्क यांनी विकसित केलेल्या पोलिओ लसीच्या पहिल्या मोठ्या क्षेत्रीय चाचण्या व्हर्जिनियात सुरू झाल्या. या चाचण्यांमध्ये सुमारे १८ लाख मुले सहभागी झाली. चाचण्या यशस्वी झाल्या आणि पुढे या लसीमुळे पोलिओ रोगाचे जगभरातून जवळजवळ निर्मूलन शक्य झाले.
१९६२ – NASA चे Ranger 4 चंद्रावर — पहिले अमेरिकन यान
२६ एप्रिल १९६२ रोजी NASA चे Ranger 4 हे अवकाशयान चंद्राच्या पृष्ठभागावर पोहोचले आणि चंद्रावर उतरणारे पहिले अमेरिकन यान ठरले. तथापि, यानाचा संगणक बिघडल्याने ते माहिती पाठवण्यात अपयशी ठरले व यान जोरात आपटले (crash-landing). असे असले तरी हे अमेरिकेच्या चंद्र कार्यक्रमातील एक महत्त्वाचे पाऊल होते.
१९८६ – चेर्नोबिल आण्विक आपत्ती – जगाची सर्वात भीषण परमाणु दुर्घटना
२६ एप्रिल १९८६ रोजी पहाटे युक्रेन (तत्कालीन सोव्हिएत संघ) मधील चेर्नोबिल अणुऊर्जा प्रकल्पाच्या क्रमांक ४ रिअॅक्टरमध्ये स्फोट झाला. हे जगातील सर्वाधिक गंभीर (INES स्तर ७) आण्विक अपघात ठरले — दुसरे केवळ २०११ चे फुकुशिमा. स्फोटामुळे प्रचंड प्रमाणात किरणोत्सर्गी धूलिकण बेलारूस, युक्रेन आणि रशियात पसरले. जवळपास ८४ लाख लोक किरणोत्सर्गाला बळी पडले. प्रिप्यत हे संपूर्ण शहर रिकामे करावे लागले. ५ लाखांहून अधिक व्यक्तींनी स्वच्छता मोहिमेत भाग घेतला. या दुर्घटनेने जगभरातील अणुऊर्जा धोरणांवर दीर्घकालीन परिणाम केला आणि सोव्हिएत संघाच्या विघटनाला अप्रत्यक्ष हातभार लावला. संयुक्त राष्ट्रांनी २६ एप्रिल हा आंतरराष्ट्रीय चेर्नोबिल आपत्ती स्मृतिदिन म्हणून घोषित केला आहे (२०१६).
१९८९ – बांगलादेशमध्ये इतिहासातील सर्वात भीषण चक्रीवादळाचा टोर्नेडो
२६ एप्रिल १९८९ रोजी बांगलादेशच्या मानिकगंज जिल्ह्यात एक अत्यंत विनाशकारी टोर्नेडो धडकला ज्यात सुमारे १,३०० लोक मृत्युमुखी पडले आणि १२,000 हून अधिक जखमी झाले. हा बांगलादेशच्या इतिहासातील सर्वात प्राणघातक टोर्नेडो मानला जातो.
१९९४ – दक्षिण आफ्रिकेत पहिल्या बहुवंशीय सार्वत्रिक निवडणुका – वर्णभेद संपला
२६ एप्रिल १९९४ रोजी दक्षिण आफ्रिकेत इतिहासातील पहिल्या बहुवंशीय (सर्व जाती-वर्णांसाठी खुल्या) सार्वत्रिक निवडणुका सुरू झाल्या. नेल्सन मंडेला यांच्या नेतृत्वाखालील ANC (African National Congress) ने या निवडणुकीत विजय मिळवला आणि मंडेला दक्षिण आफ्रिकेचे पहिले कृष्णवर्णीय राष्ट्राध्यक्ष बनले. वर्षानुवर्षांच्या वर्णभेद (Apartheid) व्यवस्थेचा हा अंत होता.
२००५ – Airbus A380 चे पहिले उड्डाण — जगातील सर्वात मोठे प्रवासी विमान
२६ एप्रिल २००५ रोजी फ्रान्सच्या टूलुझ येथे Airbus A380 या जगातील सर्वात मोठ्या व्यावसायिक प्रवासी विमानाने यशस्वी पहिले उड्डाण केले. हे दुमजली विमान सुमारे ८५३ प्रवासी वाहून नेण्यास सक्षम आहे आणि त्याची श्रेणी ८,000 नॉटिकल मैल आहे. आधुनिक विमान उद्योगातील हा एक मैलाचा दगड होता.
२०१६ – UN ने २६ एप्रिलला आंतरराष्ट्रीय चेर्नोबिल स्मृतिदिन घोषित केला
२६ एप्रिल २०१६ रोजी चेर्नोबिल आपत्तीच्या ३०व्या वर्धापनदिनानिमित्त संयुक्त राष्ट्र महासभेने ठराव मंजूर करून प्रत्येक वर्षी २६ एप्रिल हा International Chernobyl Disaster Remembrance Day म्हणून पाळण्याचा निर्णय घेतला. या दिवसाचा उद्देश आण्विक सुरक्षिततेबाबत जागतिक जनजागृती करणे हा आहे.
२०२५ – Pope Francis यांचे अंतिम संस्कार, व्हॅटिकनमध्ये
२६ एप्रिल २०२५ रोजी व्हॅटिकनमधील सेंट पीटर्स बॅसिलिकामध्ये पोप फ्रान्सिस यांचे अंत्यसंस्कार झाले. २१ एप्रिल २०२५ रोजी निधन झालेल्या पोप फ्रान्सिस यांना विशाल राजकीय आणि धार्मिक नेत्यांच्या उपस्थितीत अंतिम निरोप देण्यात आला. ते पहिले लॅटिन अमेरिकन आणि पहिले जेसुइट पोप होते.
२६ एप्रिल – आजच्या दिवशी जन्मलेले महान व्यक्ती
जॉन जेम्स ऑडुबोन (१७८५–१८५१) – अमेरिकन पक्षीशास्त्रज्ञ आणि चित्रकार
जॉन जेम्स ऑडुबोन यांचा जन्म २६ एप्रिल १७८५ रोजी झाला. ते उत्तर अमेरिकन पक्ष्यांचे जगप्रसिद्ध चित्रकार आणि प्रकृतिशास्त्रज्ञ होते. त्यांचे “The Birds of America” हे पुस्तक पक्षीशास्त्रातील सर्वोत्कृष्ट ग्रंथांपैकी एक मानले जाते. त्यांच्या नावाने “Audubon Society” (पक्षी संरक्षण संस्था) ओळखली जाते.
चार्ल्स रिश्टर (१९००–१९८५) – रिश्टर स्केलचे जनक
चार्ल्स फ्रान्सिस रिश्टर यांचा जन्म २६ एप्रिल १९०० रोजी ओहायो (अमेरिका) येथे झाला. ते अमेरिकन भूकंपशास्त्रज्ञ असून त्यांनी रिश्टर स्केल (१९३५) विकसित केले — जे भूकंपाची तीव्रता मोजण्याचे जागतिक मानक आहे. आजही “रिश्टर स्केलवर X तीव्रतेचा भूकंप” असा उल्लेख आपण दैनंदिन बातम्यांत ऐकतो.
नितीन बोस (१८९७–१९८६) – भारतीय सिनेमाचे अग्रदूत दिग्दर्शक
नितीन बोस यांचा जन्म २६ एप्रिल १८९७ रोजी झाला. ते भारतीय चित्रपट क्षेत्रातील अग्रगण्य दिग्दर्शक, छायाचित्रकार आणि पटकथालेखक होते. हिंदी आणि बंगाली चित्रपटांसाठी त्यांचे योगदान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. त्यांना भारतीय सिनेमाच्या तांत्रिक विकासाचे एक शिल्पकार म्हटले जाते.
जेट ली (१९६३) – जगप्रसिद्ध चीनी मार्शल आर्ट्स अभिनेता
जेट ली यांचा जन्म २६ एप्रिल १९६३ रोजी बीजिंग, चीन येथे झाला. ते जगातील सर्वात प्रसिद्ध मार्शल आर्ट्स अभिनेत्यांपैकी एक आहेत. “Once Upon a Time in China”, “Lethal Weapon 4”, “Romeo Must Die” यांसारख्या चित्रपटांनी ते जगभर प्रसिद्ध झाले. ते वुशू (Wushu) मार्शल आर्ट्सचे राष्ट्रीय विजेते होते.
फ्रेडरिक लॉ ओल्मस्टेड (१८२२–१९०३) – Central Park चे रचनाकार
फ्रेडरिक लॉ ओल्मस्टेड यांचा जन्म २६ एप्रिल १८२२ रोजी झाला. ते अमेरिकेचे महान लँडस्केप आर्किटेक्ट होते. न्यूयॉर्कमधील Central Park च्या रचनेसाठी ते सर्वाधिक ओळखले जातात. त्यांनी अमेरिकेतील सार्वजनिक उद्यानांच्या संकल्पनेला नव्या उंचीवर नेले.
एल. शंकर (१९५०) – भारतीय व्हायोलिन वादक व संगीतकार
एल. शंकर यांचा जन्म २६ एप्रिल १९५० रोजी झाला. ते जागतिक दर्जाचे भारतीय व्हायोलिन वादक, गायक आणि संगीतकार आहेत. त्यांनी “World Music” क्षेत्रात प्रचंड योगदान दिले आणि भारतीय शास्त्रीय संगीत व जागतिक संगीत यांचा सुरेख मेळ घातला.
मेलानिया ट्रम्प (१९७०) – अमेरिकेच्या माजी फर्स्ट लेडी
मेलानिया ट्रम्प यांचा जन्म २६ एप्रिल १९७० रोजी युगोस्लाव्हिया (आताचे स्लोव्हेनिया) येथे झाला. त्या अमेरिकेचे ४५वे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या पत्नी आहेत. त्या परकीय जन्माच्या दुसऱ्या अमेरिकन फर्स्ट लेडी ठरल्या (पहिल्या Louisa Adams होत्या). मॉडेलिंग क्षेत्रातून त्यांनी करिअर सुरू केले.
समंता (१९८७) – दक्षिण भारतीय चित्रपट अभिनेत्री
समंता (Samantha Ruth Prabhu) यांचा जन्म २६ एप्रिल १९८७ रोजी झाला. त्या तेलुगू आणि तमिळ चित्रपट सृष्टीतील अत्यंत लोकप्रिय अभिनेत्री आहेत. “Eega”, “Majili”, “The Family Man 2”, “Pushpa” (ओटो आयटम गाणे) यांसारख्या चित्रपट-मालिकांनी त्यांनी राष्ट्रीय ओळख मिळवली.
व्लादिमीर झिरिनोव्स्की (१९४६–२०२२) – रशियन उजव्या राष्ट्रवादी नेता
व्लादिमीर झिरिनोव्स्की यांचा जन्म २६ एप्रिल १९४६ रोजी झाला. ते रशियाच्या Liberal Democratic Party of Russia (LDPR) चे संस्थापक-नेते होते आणि रशियन राजकारणातील एक अत्यंत वादग्रस्त परंतु प्रभावशाली व्यक्तिमत्त्व होते. ६ एप्रिल २०२२ रोजी त्यांचे निधन झाले.
हर्मन मुलर (१८९०–१९६७) – नोबेल विजेते अनुवांशिकशास्त्रज्ञ
हर्मन जोसेफ मुलर यांचा जन्म २६ एप्रिल १८९० रोजी झाला. ते अमेरिकन अनुवांशिकशास्त्रज्ञ होते ज्यांनी एक्स-रे किरणोत्सर्गामुळे DNA मध्ये उत्परिवर्तन (mutation) होते हे सिद्ध केले. या संशोधनाबद्दल त्यांना नोबेल पुरस्कार (फिजियोलॉजी/वैद्यकशास्त्र, १९४६) मिळाला.
२६ एप्रिल – आजच्या दिवशी निधन झालेले महान व्यक्ती
श्रीनिवास रामानुजन (१८८७–१९२०) – भारतीय गणिताचे अलौकिक प्रतिभावंत
श्रीनिवास रामानुजन यांचे निधन २६ एप्रिल १९२० रोजी कुंभकोणम (तमिळनाडू) येथे वयाच्या केवळ ३२ व्या वर्षी झाले. औपचारिक गणित शिक्षण नसताना त्यांनी संख्यासिद्धांत, अनंत श्रेणी, सततांश आणि गणितीय विश्लेषण यात ३,९०० हून अधिक सूत्रे व प्रमेये सिद्ध केली. Cambridge चे प्राध्यापक G.H. Hardy यांनी त्यांना “इतिहासातील सर्वात नैसर्गिक गणितीय प्रतिभा” म्हटले. भारत सरकार त्यांचा जन्मदिन (२२ डिसेंबर) राष्ट्रीय गणित दिन म्हणून साजरा करते.
काऊंट बेसी (१९०४–१९८४) – जॅझ संगीताचे महान पियानोवादक
काऊंट बेसी (William James Basie) यांचे निधन २६ एप्रिल १९८४ रोजी झाले. ते अमेरिकेचे महान जॅझ पियानोवादक आणि बँडलीडर होते. त्यांच्या Count Basie Orchestra ने अमेरिकन जॅझ संगीताला जागतिक ओळख मिळवून दिली. त्यांनी Grammy पुरस्कार जिंकले आणि जॅझच्या बिग-बँड शैलीत क्रांती आणली.
विनोद खन्ना (१९४६–२०१७) – बॉलीवूडचे करिश्माई अभिनेते
विनोद खन्ना यांचे निधन २७ एप्रिल २०१७ रोजी झाले (काही स्रोतांनुसार रात्री उशिरा, म्हणून काहींनी २६ एप्रिल नोंदवला). ते बॉलीवूडचे अत्यंत देखणे आणि प्रतिभावान अभिनेते होते. “अमर अकबर अँथनी”, “कुर्बानी”, “इंसाफ” अशा अनेक यशस्वी चित्रपटांत त्यांनी भूमिका केल्या. ते भाजपचे खासदारही होते आणि केंद्रीय मंत्री म्हणूनही कार्यरत होते.
हरी सिंग (१८९५–१९६१) – जम्मू-काश्मीरचे शेवटचे महाराजा
महाराजा हरी सिंग यांचे निधन २६ एप्रिल १९६१ रोजी झाले. ते जम्मू आणि काश्मीर संस्थानाचे शेवटचे शासक होते. ऑक्टोबर १९४७ मध्ये पाकिस्तानी हल्ल्यानंतर त्यांनी भारतात विलीनीकरणाच्या करारावर स्वाक्षरी केली, ज्यामुळे भारतीय सैन्य काश्मीरमध्ये दाखल झाले. हा निर्णय भारत-पाकिस्तान संबंधांसाठी निर्णायक ठरला.
जॉर्ज हर्बर्ट मेड (१८६३–१९३१) – सामाजिक मनोविज्ञानाचे जनक
जॉर्ज हर्बर्ट मेड यांचे निधन २६ एप्रिल १९३१ रोजी झाले. ते अमेरिकन तत्त्वज्ञ आणि समाजशास्त्रज्ञ होते. त्यांनी “Symbolic Interactionism” या समाजशास्त्रीय विचारसरणीच्या विकासात महत्त्वाचे योगदान दिले. सामाजिक मनोविज्ञानाच्या क्षेत्रात त्यांचे कार्य अत्यंत प्रभावशाली आहे.
झुल्फिकार अली भुट्टो (१९२८–१९७९) – पाकिस्तानचे माजी पंतप्रधान
झुल्फिकार अली भुट्टो यांना ४ एप्रिल १९७९ रोजी फाशी देण्यात आली (काही स्रोत २६ एप्रिलशी जोडतात). ते पाकिस्तानचे ९वे पंतप्रधान (१९७३–७७) होते. त्यांनी पाकिस्तान पीपल्स पार्टी (PPP) ची स्थापना केली. जनरल झिया-उल-हक यांच्या लष्करी बंडाने त्यांना सत्तेतून बेदखल केले आणि नंतर फासावर चढवले. त्यांची कन्या बेनझीर भुट्टोही पाकिस्तानच्या पंतप्रधान बनल्या.
एम. जी. रामचंद्रन (१९१७–१९८७) – तमिळनाडूचे लोकप्रिय मुख्यमंत्री
मरुथूर गोपालन रामचंद्रन (MGR) यांचा जन्म १७ जानेवारी १९१७ रोजी झाला होता आणि २४ डिसेंबर १९८७ रोजी निधन झाले. ते तमिळनाडूचे लोकप्रिय अभिनेते, AIADMK पक्षाचे संस्थापक आणि मुख्यमंत्री (१९७७–८७) होते. चित्रपट क्षेत्रातून थेट राजकारणात येऊन सत्ता मिळवणारे ते एक अद्वितीय उदाहरण आहेत.
डग्लास सिर्क (१९००–१९८७) – हॉलीवूड मेलोड्रामा दिग्दर्शक
डग्लास सिर्क यांचे निधन २६ एप्रिल १९८७ रोजी झाले. ते जर्मन-अमेरिकन चित्रपट दिग्दर्शक होते. “Magnificent Obsession” (१९५४) आणि “All That Heaven Allows” (१९५५) यांसारख्या मेलोड्रामा चित्रपटांसाठी ते प्रसिद्ध आहेत. त्यांचे काम नंतरच्या अनेक दिग्दर्शकांसाठी प्रेरणास्रोत ठरले.
जिम डेव्हिस (१९०९–१९८१) – Dallas मालिकेतील Jock Ewing
जिम डेव्हिस यांचे निधन २६ एप्रिल १९८१ रोजी झाले. ते अमेरिकन अभिनेते होते जे CBS च्या “Dallas” या अत्यंत लोकप्रिय टेलिव्हिजन मालिकेत “Jock Ewing” या पात्रासाठी प्रसिद्ध होते.
मार्गारेट फेल (१६१४–१७०२) – Quaker धर्माच्या संस्थापक सदस्य
मार्गारेट फेल यांचे निधन २६ एप्रिल १७०२ रोजी झाले. त्या Religious Society of Friends (Quakers) च्या संस्थापक सदस्यांपैकी एक होत्या. त्यांना “Mother of Quakerism” म्हटले जाते. त्यांनी स्त्री-उपदेशकांसाठी धार्मिक समानतेची मागणी केली.
२६ एप्रिल – जागतिक बौद्धिक संपदा दिन (World Intellectual Property Day)
जागतिक बौद्धिक संपदा दिन म्हणजे काय?
दरवर्षी २६ एप्रिल रोजी जागतिक बौद्धिक संपदा दिन (World Intellectual Property Day) साजरा केला जातो. World Intellectual Property Organization (WIPO) या संयुक्त राष्ट्रांच्या विशेष संस्थेने २००० मध्ये हा दिवस घोषित केला. २६ एप्रिल हा दिवस निवडण्याचे कारण म्हणजे, याच तारखेला १९७० मध्ये WIPO Convention लागू झाला होता. या दिवसाचा उद्देश — नावीन्य, सर्जनशीलता आणि उद्योजकतेमध्ये बौद्धिक संपदा हक्कांचे महत्त्व अधोरेखित करणे.
बौद्धिक संपदा म्हणजे काय?
बौद्धिक संपदा (Intellectual Property – IP) म्हणजे मानवी बुद्धी आणि सर्जनशीलतेतून निर्माण झालेल्या अमूर्त गोष्टींवर कायदेशीर हक्क. यात पेटंट (शोधांवर), कॉपीराइट (साहित्य, संगीत, कला), ट्रेडमार्क (ब्रँड नावे, लोगो), आणि भौगोलिक संकेत (GI Tag) यांचा समावेश होतो. भारतात Darjeeling Tea, Alphonso Mango, Kolhapuri Chappal, Kancheepuram Silk यांना GI Tags आहेत.
WIPO आणि भारत
भारत WIPO चा सदस्य आहे. भारतात बौद्धिक संपदा हक्कांचे नियमन Patent Act (१९७०), Copyright Act (१९५७), Trade Marks Act (१९९९) आणि Geographical Indications of Goods Act (१९९९) यांद्वारे होते. Controller General of Patents, Designs and Trade Marks (CGPDTM) ही भारतातील प्रमुख IP नियामक संस्था आहे.
MPSC / UPSC Quick Reference – २६ एप्रिल दिनविशेष
| वर्ष | घटना / व्यक्ती | महत्त्व / MPSC कोण |
|---|---|---|
| १५६४ | विल्यम शेक्सपिअर – बाप्तिस्मा | अधिकृत नोंद २६ एप्रिल; जन्म परंपरेने २३ एप्रिल |
| १७८५ | जॉन जेम्स ऑडुबोन – जन्म | पक्षीशास्त्रज्ञ; “The Birds of America”; Audubon Society |
| १८९० | हर्मन मुलर – जन्म | नोबेल (१९४६); X-ray मुळे DNA उत्परिवर्तन सिद्ध |
| १९०० | चार्ल्स रिश्टर – जन्म | रिश्टर स्केल (१९३५); भूकंप तीव्रता मापन |
| १९२० | श्रीनिवास रामानुजन – निधन (वय ३२) | राष्ट्रीय गणित दिन (२२ डिसेंबर); ३,९०० + गणितीय सूत्रे |
| १९३३ | Gestapo स्थापना – Hermann Göring | नाझी जर्मनीची गुप्त पोलीस; Holocaust मध्ये भूमिका |
| १९३७ | गुएर्निका बॉम्बहल्ला – जर्मन Luftwaffe | पहिला नागरी हवाई हल्ला; Picasso चे “Guernica” चित्र |
| १९५४ | पोलिओ लस (Salk) – पहिल्या चाचण्या | जोनास साल्क; पोलिओचे जवळजवळ निर्मूलन |
| १९६१ | महाराजा हरी सिंग – निधन | J&K चे शेवटचे शासक; १९४७ विलीनीकरण करार |
| १९८६ | चेर्नोबिल आण्विक आपत्ती – युक्रेन | INES स्तर ७; ८४ लाख+ बाधित; UN स्मृतिदिन (२०१६) |
| १९९४ | दक्षिण आफ्रिका – पहिली बहुवंशीय निवडणूक | Apartheid चा अंत; नेल्सन मंडेला राष्ट्राध्यक्ष |
| २००० | जागतिक बौद्धिक संपदा दिन – WIPO | २६ एप्रिल; WIPO, जिनिव्हा; GI Tags; Copyright; Patents |
थोडक्यात – २६ एप्रिल दिनविशेष
२६ एप्रिल हा दिवस जागतिक इतिहासात अनेक महत्त्वाच्या घटनांचा साक्षीदार आहे. चेर्नोबिल आण्विक आपत्ती (१९८६) — इतिहासातील सर्वात भीषण परमाणु दुर्घटना — याच दिवशी घडली. भारताचे गणितीय प्रतिभावंत श्रीनिवास रामानुजन यांचे निधन (१९२०) याच दिवशी झाले. दक्षिण आफ्रिकेत पहिल्या बहुवंशीय निवडणुका (१९९४) याच दिवशी सुरू झाल्या. गुएर्निका बॉम्बहल्ला (१९३७), Gestapo ची स्थापना (१९३३), जॉनास साल्कच्या पोलिओ लसीच्या पहिल्या चाचण्या (१९५४) आणि Airbus A380 चे पहिले उड्डाण (२००५) या घटनाही याच तारखेशी जोडलेल्या आहेत. जागतिक बौद्धिक संपदा दिन (WIPO, २०००) म्हणूनही हा दिवस साजरा होतो.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न – २६ एप्रिल दिनविशेष (FAQ)
२६ एप्रिल हा कोणता दिवस म्हणून ओळखला जातो?
२६ एप्रिल हा जागतिक बौद्धिक संपदा दिन (World Intellectual Property Day) म्हणून ओळखला जातो. WIPO (World Intellectual Property Organization) ने २००० मध्ये हा दिवस घोषित केला. याच दिवशी WIPO Convention (१९७०) लागू झाले होते. त्याचबरोबर, UN ने हा दिवस International Chernobyl Disaster Remembrance Day म्हणूनही घोषित केला आहे (२०१६ पासून).
चेर्नोबिल आपत्ती कधी झाली आणि तिचे परिणाम काय होते?
चेर्नोबिल आण्विक आपत्ती २६ एप्रिल १९८६ रोजी पहाटे युक्रेन (तत्कालीन सोव्हिएत संघ) मधील चेर्नोबिल अणुऊर्जा प्रकल्पाच्या क्रमांक ४ रिअॅक्टरमध्ये झाली. ही जगाची सर्वात भीषण आण्विक दुर्घटना (INES स्तर ७) होती. सुमारे ८४ लाख लोक किरणोत्सर्गाला बळी पडले. प्रिप्यत शहर रिकामे करावे लागले. या आपत्तीने जागतिक अणुऊर्जा धोरणावर कायमचा प्रभाव टाकला.
श्रीनिवास रामानुजन यांचे निधन कधी झाले?
भारताचे महान गणितज्ञ श्रीनिवास रामानुजन यांचे निधन २६ एप्रिल १९२० रोजी कुंभकोणम, तमिळनाडू येथे वयाच्या केवळ ३२ व्या वर्षी झाले. त्यांनी औपचारिक उच्च गणित शिक्षणाशिवाय ३,९०० हून अधिक गणितीय सूत्रे सिद्ध केली. भारत सरकार त्यांचा जन्मदिन २२ डिसेंबर हा राष्ट्रीय गणित दिन म्हणून साजरा करते.
रिश्टर स्केल कोणी विकसित केले?
रिश्टर स्केल अमेरिकन भूकंपशास्त्रज्ञ चार्ल्स फ्रान्सिस रिश्टर यांनी १९३५ मध्ये विकसित केले. त्यांचा जन्म २६ एप्रिल १९०० रोजी झाला. रिश्टर स्केल हे भूकंपाची तीव्रता मोजण्याचे लॉगेरिदमिक स्केल आहे — प्रत्येक एक संख्येत वाढ म्हणजे दहापट अधिक तीव्रता. आता Moment Magnitude Scale (Mw) अधिक अचूक मानले जाते.
गुएर्निका बॉम्बहल्ला कधी झाला आणि त्याचे ऐतिहासिक महत्त्व काय?
गुएर्निका बॉम्बहल्ला २६ एप्रिल १९३७ रोजी स्पेनच्या गृहयुद्धात जर्मनीच्या Luftwaffe आणि इटालियन हवाईदलाने स्पेनमधील गुएर्निका शहरावर केला. हा आधुनिक इतिहासातील नागरी वस्तीवरील पहिला मोठ्या प्रमाणावरील हवाई हल्ला होता. या दुर्घटनेने प्रेरित होऊन चित्रकार पाब्लो पिकासो यांनी “Guernica” हे जगप्रसिद्ध अँटी-वॉर चित्र रेखाटले.
जागतिक बौद्धिक संपदा दिन कोणी सुरू केला?
जागतिक बौद्धिक संपदा दिन (World Intellectual Property Day) WIPO (World Intellectual Property Organization) ने २००० मध्ये घोषित केला. WIPO ची स्थापना १९६७ मध्ये झाली आणि त्याचे मुख्यालय जिनिव्हा, स्वित्झर्लंड येथे आहे. हे UN ची विशेष संस्था आहे. भारत WIPO चा सदस्य आहे.
दक्षिण आफ्रिकेत पहिल्या बहुवंशीय निवडणुका कधी झाल्या?
दक्षिण आफ्रिकेत पहिल्या बहुवंशीय (सर्व जाती-वर्णांसाठी खुल्या) सार्वत्रिक निवडणुका २६-२९ एप्रिल १९९४ या दरम्यान झाल्या. नेल्सन मंडेला यांच्या ANC पक्षाने विजय मिळवला आणि मंडेला दक्षिण आफ्रिकेचे पहिले कृष्णवर्णीय राष्ट्राध्यक्ष बनले. वर्षानुवर्षांच्या वर्णभेद (Apartheid) व्यवस्थेचा हा ऐतिहासिक अंत होता.
