27 एप्रिल दिनविशेष

27 एप्रिल दिनविशेष – महत्वाच्या घटना, जन्म आणि मृत्यू – 27 April Dinvishesh

२७ एप्रिल १५२१ — जगाचा पहिला सागरी प्रदक्षिणा पूर्ण करणारा शूर नाविक फर्डिनांड मॅगेलन फिलिपाइन्समध्ये धारातीर्थी पडला… आणि त्याच दिवशी इतिहासात आणखी बरंच काही घडलं! आज २७ एप्रिल दिनविशेषमध्ये आपण जाणून घेणार आहोत या दिवसाच्या महत्वाच्या घटना, जन्म आणि मृत्यू.

📌 माहीत आहे का? २७ एप्रिल १५२१ रोजी पोर्तुगीज शोधक फर्डिनांड मॅगेलन फिलिपाइन्समधील मॅक्टन बेटावर स्थानिक प्रमुख लापू-लापू याच्या योद्ध्यांशी लढताना मारला गेला. याच दिवशी मुमताज महल — ज्यांच्यासाठी शाहजहाँने ताजमहाल बांधला — यांचा जन्म (१५९३) झाला होता. आणि सॅम्युअल मोर्स — मोर्स कोडचे जनक — यांचाही जन्म (१७९१) याच दिवशी!

२७ एप्रिल हा दिवस जागतिक आणि भारतीय इतिहासाच्या अनेक महत्त्वाच्या प्रकरणांशी जोडलेला आहे. आज आपण जाणून घेऊया २७ एप्रिलच्या दिनविशेष माहिती — महत्त्वाच्या घटना, जन्म, मृत्यू आणि विशेष दिन.

२७ एप्रिलच्या महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना

१५२१ – मॅक्टन युद्ध: फर्डिनांड मॅगेलन यांचा मृत्यू

२७ एप्रिल १५२१ रोजी पोर्तुगीज शोधक फर्डिनांड मॅगेलन फिलिपाइन्समधील मॅक्टन बेटावर स्थानिक योद्धांशी झालेल्या मॅक्टनच्या युद्धात मारला गेला. मॅगेलनने जगाच्या सागरी प्रदक्षिणेची (circumnavigation) योजना आखली होती — परंतु तो स्वतः ती पूर्ण करू शकला नाही. त्याच्या मृत्यूनंतर त्याच्या उर्वरित दलाने जगाची पहिली सागरी प्रदक्षिणा पूर्ण केली. स्थानिक प्रमुख लापू-लापू हा आज फिलिपाइन्सचा राष्ट्रीय नायक मानला जातो.

📌 MPSC / UPSC तथ्य: मॅगेलनची सागरी मोहीम (१५१९–१५२२) — जगाची पहिली सागरी प्रदक्षिणा. स्पेनच्या राजा चार्ल्स I च्या आदेशाने सुरू. मॅगेलनच्या मृत्यूनंतर Juan Sebastián Elcano यांनी मोहीम पूर्ण केली. या मोहिमेने पृथ्वी गोल आहे हे व्यवहारिकरित्या सिद्ध केले.

१६६७ – जॉन मिल्टनने “Paradise Lost” विकला

२७ एप्रिल १६६७ रोजी इंग्रजी कवी जॉन मिल्टन यांनी आपल्या महाकाव्य “Paradise Lost” चे कॉपीराईट एका प्रकाशकाला केवळ £१० मध्ये विकले. मिल्टन त्यावेळी आंधळे आणि गरिबीत होते. हे महाकाव्य इंग्रजी साहित्यातील सर्वोत्कृष्ट महाकाव्यांपैकी एक मानले जाते. आदाम, हव्वा आणि सैतानाची कथा सांगणारे हे काव्य आजही जगभरात वाचले जाते.

१८१० – बीथोव्हेनने “Für Elise” रचले

२७ एप्रिल १८१० रोजी जर्मन संगीतकार लुडविग व्हॅन बीथोव्हेन यांनी “Für Elise” (Bagatelle No. 25) ही विश्वप्रसिद्ध पियानो रचना पूर्ण केली. ही रचना जगातील सर्वाधिक ओळखल्या जाणाऱ्या संगीत रचनांपैकी एक आहे. विशेष म्हणजे बीथोव्हेन त्यावेळी आधीच बहिरे होण्याच्या मार्गावर होते, तरीही त्यांनी अप्रतिम संगीत रचत राहिले.

१८६५ – SS Sultana स्टीमबोट स्फोट — अमेरिकेतील सर्वात मोठी सागरी दुर्घटना

२७ एप्रिल १८६५ रोजी मिसिसिपी नदीवर मेम्फिसजवळ SS Sultana या स्टीमबोटच्या बॉयलरचा स्फोट झाला आणि सुमारे १,७०० ते १,८०० लोक मृत्युमुखी पडले. हे अमेरिकेच्या इतिहासातील सर्वात भयंकर सागरी अपघात आहे. विशेष म्हणजे बोटीची क्षमता केवळ ३७६ प्रवाशांची होती, परंतु त्यावेळी त्यात २,१०० हून अधिक लोक होते — बहुतेक नुकत्याच सुटलेल्या यादवी युद्धकालीन कैद्यांपैकी युनियन सैनिक.

📌 तथ्य: टायटॅनिक (१,५१७ मृत्यू) च्या तुलनेत SS Sultana अपघातात अधिक लोक मारले गेले, परंतु हा अपघात तुलनेने कमी प्रसिद्ध आहे कारण तो अमेरिकन यादवी युद्धाच्या समाप्तीच्या बातम्यांमध्ये दडून गेला.

१९५० – दक्षिण आफ्रिकेत Group Areas Act — वर्णभेदाचे कायदेशीर आधारस्तंभ

२७ एप्रिल १९५० रोजी दक्षिण आफ्रिकेत Group Areas Act संमत झाला ज्याने वंशानुसार वेगळ्या राहण्याच्या भागांची व्यवस्था कायदेशीररित्या लागू केली. हा कायदा Apartheid (वर्णभेद) धोरणाचा एक मुख्य आधारस्तंभ होता. या कायद्यामुळे कृष्णवर्णीय, रंगीन आणि आशियाई लोकांना त्यांच्या घरांतून जबरदस्तीने हलवले गेले. हाच कायदा पुढे नेल्सन मंडेला यांच्या संघर्षाचे एक प्रमुख लक्ष्य बनला.

📌 MPSC तथ्य: Group Areas Act (१९५०) — Apartheid चा पाया. हे धोरण १९४८ ते १९९१ पर्यंत अधिकृतपणे अस्तित्वात. नेल्सन मंडेला यांना यामुळे झालेल्या संघर्षाबद्दल २७ वर्षे तुरुंगवास. नोबेल शांती पुरस्कार (१९९३). दक्षिण आफ्रिकेत पहिल्या बहुवंशीय निवडणुका २६-२९ एप्रिल १९९४ रोजी झाल्या — हा योगायोग आहे की Group Areas Act पासून ४४ वर्षांनी!

१९६१ – सिएरा लिओनला स्वातंत्र्य

२७ एप्रिल १९६१ रोजी पश्चिम आफ्रिकेतील सिएरा लिओन हा देश ब्रिटिश वसाहतीतून स्वतंत्र झाला. पंतप्रधान सर मिल्टन मार्गाई यांच्या नेतृत्वाखाली १५० वर्षांहून अधिक काळाच्या ब्रिटिश राजवटीचा अंत झाला. हा दिवस सिएरा लिओनचा राष्ट्रीय दिन म्हणून साजरा केला जातो.

१९७२ – Apollo 16 पृथ्वीवर परतले

२७ एप्रिल १९७२ रोजी NASA चे Apollo 16 अंतराळयान चंद्रावरील मोहिमेनंतर सुरक्षितपणे पृथ्वीवर परतले. हे यान चंद्राच्या Descartes Highlands भागात उतरले होते आणि अंतराळवीर John Young आणि Charles Duke यांनी चंद्रावर चालत पृष्ठभागाचे नमुने गोळा केले. हे अमेरिकेचे पाचवे यशस्वी चंद्र अवतरण होते.

२०११ – सुपर आउटब्रेक टोर्नेडो — अमेरिकेतील सर्वात मोठा टोर्नेडो उद्रेक

२७ एप्रिल २०११ रोजी अमेरिकेच्या दक्षिण-पूर्व भागात २०११ Super Outbreak या इतिहासातील सर्वात मोठ्या टोर्नेडो उद्रेकाने थैमान घातले. केवळ या एकाच दिवशी २०५ टोर्नेडो धडकले — अलाबामा, मिसिसिपी, जॉर्जिया आणि टेनेसी राज्यांना सर्वाधिक फटका बसला. ३०० हून अधिक लोक मृत्युमुखी पडले. हा अमेरिकेच्या इतिहासातील सर्वात विध्वंसक टोर्नेडो उद्रेक मानला जातो.

📌 तथ्य: Super Outbreak हा शब्द एकाच घटनेत असामान्यपणे मोठ्या संख्येने टोर्नेडो येण्यासाठी वापरला जातो. याआधीचा सर्वात मोठा Super Outbreak १९७४ मध्ये झाला होता.

२०१८ – पनमुनजोम घोषणापत्र: उत्तर व दक्षिण कोरिया शांती करार

२७ एप्रिल २०१८ रोजी उत्तर कोरियाचे नेते किम जोंग-उन आणि दक्षिण कोरियाचे राष्ट्राध्यक्ष मून जे-इन यांनी ऐतिहासिक पनमुनजोम घोषणापत्र (Panmunjom Declaration) वर स्वाक्षरी केली. या घोषणापत्रात दोन्ही देशांनी कोरियन युद्धाला अधिकृत अंत देण्याचा आणि द्वीपकल्पाला अण्वस्त्रमुक्त करण्याचा इरादा जाहीर केला. ७० वर्षांनंतर हे ऐतिहासिक पाऊल उचलले गेले.

📌 MPSC / UPSC तथ्य: कोरियन युद्ध (१९५०–१९५३) — तांत्रिकदृष्ट्या थांबले होते, संपले नव्हते. पनमुनजोम हे गाव दोन्ही कोरियांच्या सीमेवर आहे. किम जोंग-उन हे उत्तर कोरियाच्या इतिहासात दक्षिण कोरियाच्या मातीवर पाऊल ठेवणारे पहिले उत्तर कोरियन नेते ठरले.

२०२५ – पोप फ्रान्सिस यांचे पार्थिव व्हॅटिकनमध्ये दफन

२७ एप्रिल २०२५ रोजी (काही स्रोतांनुसार २६ एप्रिल रोजी) व्हॅटिकनमधील सेंट पीटर्स बॅसिलिकामध्ये पोप फ्रान्सिस यांचे अंत्यसंस्कार व दफन विधी संपन्न झाले. ते पहिले लॅटिन अमेरिकन आणि पहिले जेसुइट पोप होते. त्यांचे निधन २१ एप्रिल २०२५ रोजी झाले होते.

२७ एप्रिल – आजच्या दिवशी जन्मलेले महान व्यक्ती

मुमताज महल (१५९३–१६३१) – ताजमहालची प्रेरणा, मुघल साम्राज्ञी

मुमताज महल यांचा जन्म २७ एप्रिल १५९३ रोजी आग्रा, मुघल साम्राज्य येथे झाला. त्यांचे मूळ नाव अर्जुमंद बानू बेगम. त्या मुघल सम्राट शाहजहाँ यांच्या आवडत्या पत्नी आणि मुख्य साम्राज्ञी होत्या. १६३१ मध्ये प्रसूतिदरम्यान त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ शाहजहाँने आग्रा येथे जगाचे सातवे आश्चर्य ताजमहाल बांधले. त्यांना ‘मलिका-इ-जहाँ’ (जगाची राणी) ही पदवी होती.

📌 MPSC तथ्य: ताजमहाल — शाहजहाँने मुमताज महलच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ बांधले (१६३२–१६५३). UNESCO World Heritage Site (१९८३). जगाच्या सात आश्चर्यांपैकी एक. मुमताज महलच्या मृत्यूनंतर शाहजहाँ यांनी ताजमहाल बांधण्यास सुरुवात केली — बांधकामाला सुमारे २२ वर्षे लागली.

सॅम्युअल मोर्स (१७९१–१८७२) – मोर्स कोड आणि विद्युत तार यंत्राचे जनक

सॅम्युअल फिनले ब्रीस मोर्स यांचा जन्म २७ एप्रिल १७९१ रोजी चार्ल्सटाउन, मॅसॅच्युसेट्स, अमेरिका येथे झाला. ते अमेरिकन चित्रकार आणि शोधक होते. त्यांनी विद्युत तार यंत्र (Electric Telegraph) आणि त्यासोबत वापरला जाणारा मोर्स कोड विकसित केला. मोर्स कोडमध्ये ठिपके (dots) आणि आडव्या रेषा (dashes) यांच्या संयोजनाने संदेश पाठवले जातात. दुसऱ्या महायुद्धात मोर्स कोड अत्यंत महत्त्वाचा संपर्क माध्यम होता. SOS (… — …) हे जगप्रसिद्ध आपत्कालीन संकेत मोर्स कोडवर आधारित आहे.

📌 MPSC / UPSC तथ्य: मोर्स कोड — डॉट्स आणि डॅशेस द्वारे संदेश. पहिला टेलिग्राफ संदेश: “What hath God wrought” (१८४४). मोर्स कोड डे: २७ एप्रिल (जन्मदिनानिमित्त). भारतात पहिला तार: कलकत्ता ते डायमंड हार्बर (१८५१). ITU (International Telecommunication Union) ने मोर्स कोडला आंतरराष्ट्रीय मान्यता दिली.

युलिसिस एस. ग्रांट (१८२२–१८८५) – अमेरिकेचे १८वे राष्ट्राध्यक्ष

युलिसिस सिम्पसन ग्रांट यांचा जन्म २७ एप्रिल १८२२ रोजी पॉइंट प्लेझंट, ओहायो, अमेरिका येथे झाला. ते अमेरिकन यादवी युद्धात (Civil War) युनियन सेनेचे सेनापती आणि नंतर अमेरिकेचे १८वे राष्ट्राध्यक्ष (१८६९–१८७७) झाले. त्यांनी दक्षिणेकडील राज्यांचे पुनर्एकीकरण आणि आफ्रिकन-अमेरिकन नागरिकांच्या हक्कांसाठी काम केले. १८९७ मध्ये न्यूयॉर्कमध्ये Grant’s Tomb (Grant’s Mausoleum) उभारण्यात आले.

मेरी वुलस्टनक्राफ्ट (१७५९–१७९७) – स्त्रीवादाच्या जनक

मेरी वुलस्टनक्राफ्ट यांचा जन्म २७ एप्रिल १७५९ रोजी लंडन, इंग्लंड येथे झाला. त्या इंग्रजी लेखिका, तत्त्वज्ञ आणि स्त्रीवादाच्या अग्रदूत मानल्या जातात. त्यांचे “A Vindication of the Rights of Woman” (१७९२) हे पुस्तक ब्रिटिश महिलांच्या मताधिकाराची पहिली मागणी करणारे महत्त्वाचे ग्रंथ मानले जाते. त्यांची कन्या मेरी शेली यांनी “Frankenstein” लिहिले.

📌 तथ्य: मेरी वुलस्टनक्राफ्ट यांना “Mother of Feminism” म्हटले जाते. त्यांचे पुस्तक स्त्री शिक्षण आणि समान हक्कांची मागणी करणारे पहिले प्रमुख इंग्रजी ग्रंथ आहे.

कोरेटा स्कॉट किंग (१९२७–२००६) – नागरी हक्क चळवळीची आधारस्तंभ

कोरेटा स्कॉट किंग यांचा जन्म २७ एप्रिल १९२७ रोजी मॅरियन, अलाबामा, अमेरिका येथे झाला. त्या महान नागरी हक्क नेते डॉ. मार्टिन ल्यूथर किंग ज्युनियर यांच्या पत्नी होत्या. पतीच्या हत्येनंतर (१९६८) त्यांनी स्वतः नागरी हक्क चळवळ पुढे चालू ठेवली. त्यांनी Martin Luther King Jr. Center for Nonviolent Social Change ची स्थापना केली. त्या स्त्रियांच्या आणि LGBTQ समुदायाच्या हक्कांसाठीही लढल्या.

विल्हेम-अलेक्झांडर (१९६७) – नेदरलँड्सचे राजे

किंग विल्हेम-अलेक्झांडर यांचा जन्म २७ एप्रिल १९६७ रोजी उट्रेख्त, नेदरलँड्स येथे झाला. ते नेदरलँड्सचे वर्तमान राजे (King of the Netherlands) असून २०१३ मध्ये आईचा सिंहासन-त्याग केल्यावर ते राजे बनले. त्यांचा जन्मदिन (२७ एप्रिल) नेदरलँड्समध्ये King’s Day (Koningsdag) म्हणून उत्साहात साजरा केला जातो — हे नेदरलँड्सचे राष्ट्रीय सण आहे!

📌 तथ्य: King’s Day (कोनिंग्सडाग) — २७ एप्रिल. नेदरलँड्समध्ये संपूर्ण देश केशरी रंगाने रंगतो. हा एक मोठा राष्ट्रीय उत्सव आहे ज्यात मोकळ्या बाजार, परेड आणि साजरा होतो.

मुमताज महल यांच्यानंतर भारतीय जन्म – झोहरा सहगल (१९१२–२०१४)

झोहरा सहगल यांचा जन्म २७ एप्रिल १९१२ रोजी झाला. त्या भारतीय अभिनेत्री, नृत्यांगना आणि नृत्यदिग्दर्शक होत्या. बॉलीवूड आणि ब्रिटिश चित्रपट-दूरदर्शनमध्ये त्यांनी उल्लेखनीय काम केले. “वीर-ज़ारा,” “बेंट,” “Doctor Zhivago” यासारख्या चित्रपटांत त्यांनी भूमिका केल्या. त्यांना पद्मश्री (१९९८) आणि पद्मभूषण (२०१०) पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. वयाच्या १०२ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले.

२७ एप्रिल – आजच्या दिवशी निधन झालेले महान व्यक्ती

विनोद खन्ना (१९४६–२०१७) – बॉलीवूडचे करिश्माई अभिनेते

विनोद खन्ना यांचे निधन २७ एप्रिल २०१७ रोजी मुंबई येथे झाले. ते बॉलीवूडचे अत्यंत देखणे, प्रतिभावान आणि बहुआयामी अभिनेते होते. “अमर अकबर अँथनी,” “कुर्बानी,” “इंसाफ,” “हेरा फेरी,” “परवरिश” यांसारख्या अनेक यशस्वी चित्रपटांत त्यांनी भूमिका केल्या. १९८२ मध्ये ते आध्यात्मिक गुरू ओशो रजनीश यांच्याशी जोडले गेले आणि तात्पुरते अभिनयातून निवृत्त झाले. ते भाजपचे खासदार आणि केंद्रीय राज्यमंत्रीही होते. त्यांना मरणोत्तर दादासाहेब फाळके पुरस्कार (२०१८) मिळाला.

📌 MPSC तथ्य: दादासाहेब फाळके पुरस्कार — भारतीय चित्रपट सृष्टीतील सर्वोच्च पुरस्कार. दरवर्षी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार समारंभात दिला जातो. विनोद खन्ना यांना हा पुरस्कार मरणोत्तर देण्यात आला.

फिरोज खान (१९३९–२००९) – बॉलीवूडचे “काउबॉय”

फिरोज खान यांचे निधन २७ एप्रिल २००९ रोजी झाले. ते हिंदी चित्रपट सृष्टीतील अत्यंत स्टायलिश अभिनेते, दिग्दर्शक आणि निर्माते होते. “धर्मात्मा,” “कुर्बानी,” “अपराध,” “खोटे सिक्के” यांसारख्या चित्रपटांनी ते प्रसिद्ध झाले. त्यांनी पाश्चात्य पद्धतीची Action चित्रपट शैली हिंदी सिनेमात आणली. त्यांचा मुलगा फरदीन खान हाही बॉलीवूड अभिनेता आहे.

क्वामे नक्रुमाह (१९०९–१९७२) – घानाचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष, आफ्रिकन एकतेचे प्रणेते

क्वामे नक्रुमाह यांचे निधन २७ एप्रिल १९७२ रोजी झाले. ते घानाचे (तत्कालीन Gold Coast) स्वातंत्र्य आणून देशाचे पहिले पंतप्रधान (१९५७) आणि नंतर पहिले राष्ट्राध्यक्ष (१९६०–१९६६) झाले. ते Pan-Africanism (सर्व आफ्रिकन देशांच्या एकतेचे स्वप्न) चे प्रमुख पुरस्कर्ते होते. १९६५ मध्ये त्यांना Lenin Peace Prize मिळाला. त्यांना “Father of Pan-Africanism” म्हटले जाते.

📌 MPSC तथ्य: क्वामे नक्रुमाह — OAU (Organisation of African Unity) च्या संस्थापक सदस्यांपैकी एक. घाना हे उपसहारा आफ्रिकेतील स्वातंत्र्य मिळवणारे पहिले देश (१९५७). Pan-Africanism — सर्व आफ्रिकन राष्ट्रांच्या सांस्कृतिक आणि राजकीय एकतेची संकल्पना.

फर्डिनांड मॅगेलन (१४८०–१५२१) – जगाचे पहिले सागरी प्रदक्षिणाकार

फर्डिनांड मॅगेलन यांचा मृत्यू २७ एप्रिल १५२१ रोजी मॅक्टन, फिलिपाइन्स येथे झाला. त्यांनी स्पेनच्या राजासाठी जगाच्या सागरी प्रदक्षिणेची मोहीम (१५१९) सुरू केली. ते स्वतः ती पूर्ण करू शकले नाही — परंतु त्यांनी जगाच्या भूगोलाची माहिती आणि सागरी नेव्हिगेशनमध्ये क्रांती आणली. त्यांच्या मृत्यूनंतर Juan Sebastián Elcano यांनी मोहीम पूर्ण केली (१५२²).

राल्फ वाल्डो एमर्सन (१८०३–१८८२) – अमेरिकन तत्त्वज्ञ आणि कवी

राल्फ वाल्डो एमर्सन यांचे निधन २७ एप्रिल १८८२ रोजी झाले. ते अमेरिकेचे महान तत्त्वज्ञ, कवी आणि व्याख्याते होते. त्यांनी Transcendentalism या विचारधारेचा पुरस्कार केला जी व्यक्तीची स्वायत्तता आणि निसर्गाशी नातेसंबंधावर भर देते. “Self-Reliance,” “Nature” हे त्यांचे प्रसिद्ध निबंध आहेत. Henry David Thoreau हे त्यांचे शिष्य होते.

ऑलिव्हिए मेसियान (१९०८–१९९२) – फ्रेंच संगीतकार आणि पक्षीशास्त्रज्ञ

ऑलिव्हिए मेसियान यांचे निधन २७ एप्रिल १९९२ रोजी झाले. ते विसाव्या शतकातील महान फ्रेंच संगीतकार होते. त्यांची “Quartet for the End of Time” (१९४१) ही रचना दुसऱ्या महायुद्धात जर्मन POW तुरुंगात बंदिस्त असताना रचली गेली आणि तुरुंगातच सादर केली गेली. ते उत्सुक पक्षीशास्त्रज्ञही होते आणि पक्ष्यांच्या आवाजांना त्यांच्या संगीतात समाविष्ट करत असत.

२७ एप्रिल – Morse Code Day (मोर्स कोड दिन)

📡 मोर्स कोड डे म्हणजे काय?

दरवर्षी २७ एप्रिल रोजी Morse Code Day साजरा केला जातो — हा दिवस मोर्स कोडचे जनक सॅम्युअल F.B. मोर्स यांच्या जन्मदिनानिमित्त साजरा केला जातो. या दिवसाचा उद्देश — संपर्क क्रांतीमध्ये मोर्स कोडचे ऐतिहासिक योगदान अधोरेखित करणे.

📌 मोर्स कोड म्हणजे काय?

मोर्स कोड हे एक द्विआधारी संकेत प्रणाली (Binary Signal System) आहे ज्यात प्रत्येक अक्षर, अंक आणि विरामचिन्ह यांचे प्रतिनिधित्व डॉट्स (•) आणि डॅशेस (—) च्या संयोजनाने केले जाते. उदा: SOS = ... --- .... हे संकेत तार, रेडिओ, प्रकाश यांद्वारे पाठवता येतात. दुसऱ्या महायुद्धात, सागरी संपर्कात आणि हवाई वाहतुकीत मोर्स कोड अत्यंत महत्त्वाचा होता.

📌 भारत आणि मोर्स कोड

भारतात पहिला टेलिग्राफ संदेश कलकत्ता ते डायमंड हार्बर दरम्यान १८५१ मध्ये पाठवला गेला. British India मध्ये तार यंत्रणा (Telegraph) ने संपर्क क्रांती आणली आणि १८५७ च्या उठावाच्या काळात ब्रिटिश प्रशासनाला त्याचा मोठा फायदा झाला. भारत सरकारने BSNL च्या माध्यमातून टेलिग्राम सेवा जुलै २०१३ मध्ये बंद केली — १६३ वर्षांच्या इतिहासाचा अंत.

📌 MPSC / UPSC तथ्य: ITU (International Telecommunication Union) — मोर्स कोडला आंतरराष्ट्रीय मान्यता. SOS हे आपत्कालीन संकेत (… — …) आंतरराष्ट्रीय सागरी संपर्कात वापरले गेले. भारतात पहिला तार: १८५१. BSNL टेलिग्राम सेवा बंद: जुलै २०१३. मोर्स कोड डे: २७ एप्रिल (सॅम्युअल मोर्स जन्मदिन). King’s Day (नेदरलँड्स): २७ एप्रिल.

MPSC / UPSC Quick Reference – २७ एप्रिल दिनविशेष

वर्ष घटना / व्यक्ती महत्त्व / MPSC कोण
१५२१ फर्डिनांड मॅगेलन – मृत्यू (मॅक्टन, फिलिपाइन्स) जगाची पहिली सागरी प्रदक्षिणा; लापू-लापू (फिलिपाइन्स नायक)
१५९३ मुमताज महल – जन्म (आग्रा) शाहजहाँची साम्राज्ञी; ताजमहालची प्रेरणा; UNESCO WH Site
१६६७ जॉन मिल्टन – Paradise Lost विकले (£१०) इंग्रजी साहित्यातील महाकाव्य; अंध कवी
१७५९ मेरी वुलस्टनक्राफ्ट – जन्म “Mother of Feminism”; “A Vindication of the Rights of Woman” (१७९२)
१७९१ सॅम्युअल मोर्स – जन्म मोर्स कोड + Electric Telegraph; Morse Code Day: २७ एप्रिल
१८१० बीथोव्हेन – “Für Elise” रचले जगातील सर्वाधिक ओळखली जाणारी पियानो रचना
१८२२ युलिसिस एस. ग्रांट – जन्म अमेरिकेचे १८वे राष्ट्राध्यक्ष; Civil War Union General
१८६५ SS Sultana स्फोट – मिसिसिपी नदी अमेरिकेतील सर्वात मोठी सागरी दुर्घटना; १,७०० + मृत
१९२७ कोरेटा स्कॉट किंग – जन्म MLK Jr. यांच्या पत्नी; Civil Rights Icon; MLK Center संस्थापक
१९५० Group Areas Act – दक्षिण आफ्रिका Apartheid चा पाया; मंडेला यांच्या संघर्षाचे कारण
१९६१ सिएरा लिओन – स्वातंत्र्य पश्चिम आफ्रिका; ब्रिटिश वसाहत; PM मिल्टन मार्गाई
१९७२ क्वामे नक्रुमाह – निधन घानाचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष; Pan-Africanism; OAU संस्थापक
२०१७ विनोद खन्ना – निधन बॉलीवूड; दादासाहेब फाळके पुरस्कार (मरणोत्तर, २०१८)
२०१८ पनमुनजोम घोषणापत्र – कोरिया उत्तर-दक्षिण कोरिया शांती; किम जोंग-उन + मून जे-इन

थोडक्यात – २७ एप्रिल दिनविशेष

२७ एप्रिल हा दिवस जागतिक इतिहासात अनेक महत्त्वाच्या घटनांचा साक्षीदार आहे. फर्डिनांड मॅगेलन यांचा मृत्यू (१५२१) — जगाच्या पहिल्या सागरी प्रदक्षिणेचा त्यागी नायक — याच दिवशी फिलिपाइन्समध्ये झाला. ताजमहालची प्रेरणा मुमताज महल (जन्म १५९३) आणि मोर्स कोडचे जनक सॅम्युअल मोर्स (जन्म १७९१) यांचे जन्म याच तारखेशी जोडलेले आहेत. अमेरिकेच्या इतिहासातील सर्वात भयंकर सागरी अपघात SS Sultana स्फोट (१८६५) याच दिवशी झाला. दक्षिण आफ्रिकेत Group Areas Act (१९५०) संमत होऊन Apartheid ला कायदेशीर रूप मिळाले. सिएरा लिओनला स्वातंत्र्य (१९६१), क्वामे नक्रुमाह यांचे निधन (१९७२), बॉलीवूडचे दोन दिग्गज विनोद खन्ना (२०१७) आणि फिरोज खान (२००९) यांचे निधन आणि पनमुनजोम घोषणापत्र (२०१८) या सर्व घटना या एकाच तारखेशी जोडल्या आहेत.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न – २७ एप्रिल दिनविशेष (FAQ)

२७ एप्रिल हा कोणता विशेष दिन म्हणून ओळखला जातो?

२७ एप्रिल हा Morse Code Day म्हणून साजरा केला जातो — मोर्स कोडचे जनक सॅम्युअल मोर्स यांच्या जन्मदिनानिमित्त. तसेच हा दिवस नेदरलँड्समध्ये King’s Day (Koningsdag) म्हणून साजरा केला जातो — राजे विल्हेम-अलेक्झांडर यांचा जन्मदिन. सिएरा लिओनचा राष्ट्रीय स्वातंत्र्य दिनही २७ एप्रिलला असतो.

फर्डिनांड मॅगेलन यांचा मृत्यू कुठे आणि कसा झाला?

फर्डिनांड मॅगेलन यांचा मृत्यू २७ एप्रिल १५२१ रोजी फिलिपाइन्समधील मॅक्टन बेटावर झाला. ते स्थानिक प्रमुख लापू-लापू याच्या योद्ध्यांशी लढताना मारले गेले. त्यांनी जगाच्या सागरी प्रदक्षिणेची योजना आखली होती परंतु ती पूर्ण करता आली नाही. त्यांच्या मृत्यूनंतर Juan Sebastián Elcano यांनी मोहीम पूर्ण केली (१५२²). लापू-लापू हे आज फिलिपाइन्सचे राष्ट्रीय नायक आहेत.

मुमताज महल यांचा जन्म कधी झाला आणि ताजमहालशी त्यांचा काय संबंध?

मुमताज महल (मूळ नाव अर्जुमंद बानू बेगम) यांचा जन्म २७ एप्रिल १५९३ रोजी आग्रा येथे झाला. त्या मुघल सम्राट शाहजहाँ यांच्या आवडत्या पत्नी होत्या. १६३१ मध्ये प्रसूतिदरम्यान त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ शाहजहाँने आग्रा येथे ताजमहाल बांधले (१६३२–१६५३) जे जगाच्या सात आश्चर्यांपैकी एक आणि UNESCO World Heritage Site आहे.

सॅम्युअल मोर्स कोण होते आणि मोर्स कोड म्हणजे काय?

सॅम्युअल फिनले ब्रीस मोर्स (जन्म: २७ एप्रिल १७९१) हे अमेरिकन चित्रकार आणि शोधक होते. त्यांनी Electric Telegraph आणि मोर्स कोड विकसित केला. मोर्स कोडमध्ये डॉट्स (•) आणि डॅशेस (—) यांच्या संयोजनाने अक्षरे, अंक आणि विरामचिन्हे दर्शवली जातात. जगप्रसिद्ध SOS आपत्कालीन संकेत (… — …) मोर्स कोडवर आधारित आहे. भारतात पहिला तार संदेश १८५१ मध्ये पाठवला गेला.

विनोद खन्ना यांचे निधन कधी झाले आणि त्यांना कोणता पुरस्कार मिळाला?

बॉलीवूडचे करिश्माई अभिनेते विनोद खन्ना यांचे निधन २७ एप्रिल २०१७ रोजी मुंबईत झाले. “अमर अकबर अँथनी,” “कुर्बानी,” “धर्मात्मा” यांसारख्या चित्रपटांसाठी ते प्रसिद्ध होते. त्यांना मरणोत्तर दादासाहेब फाळके पुरस्कार (२०१८) मिळाला जो भारतीय चित्रपट सृष्टीतील सर्वोच्च पुरस्कार आहे. ते भाजपचे खासदार आणि केंद्रीय राज्यमंत्रीही होते.

Group Areas Act काय आहे आणि त्याचा Apartheid शी काय संबंध?

Group Areas Act हा २७ एप्रिल १९५० रोजी दक्षिण आफ्रिकेत संमत झालेला कायदा आहे ज्याने वंशानुसार वेगळ्या राहण्याच्या भागांची व्यवस्था कायदेशीररित्या लागू केली. हा Apartheid (वर्णभेद) धोरणाचा एक मुख्य आधारस्तंभ होता. या कायद्यामुळे लाखो कृष्णवर्णीय आणि रंगीत लोकांना त्यांच्या घरांतून जबरदस्तीने हलवले गेले. हाच कायदा नेल्सन मंडेला यांच्या संघर्षाचे एक प्रमुख लक्ष्य बनला.

पनमुनजोम घोषणापत्र कधी झाले आणि त्याचे महत्त्व काय?

पनमुनजोम घोषणापत्र (Panmunjom Declaration) २७ एप्रिल २०१८ रोजी उत्तर कोरियाचे नेते किम जोंग-उन आणि दक्षिण कोरियाचे राष्ट्राध्यक्ष मून जे-इन यांनी स्वाक्षरी केले. या घोषणापत्रात दोन्ही देशांनी कोरियन युद्धाला (१९५०–१९५३) अधिकृत अंत देण्याचा आणि द्वीपकल्पाला अण्वस्त्रमुक्त करण्याचा इरादा जाहीर केला. किम जोंग-उन हे दक्षिण कोरियाच्या मातीवर पाऊल ठेवणारे पहिले उत्तर कोरियन नेते ठरले.

टिपणी करा

आपला ई-मेल अड्रेस प्रकाशित केला जाणार नाही. आवश्यक फील्डस् * मार्क केले आहेत

Scroll to Top