कॅलेंडरवरील प्रत्येक दिवस वेगवेगळ्या कारणांसाठी महत्त्वाचा असतो. या दिनविशेषच्या लेखामधून आम्ही तुम्हाला अशाच महत्त्वाच्या घटनांची माहिती देत आहोत. इतिहासाच्या पानांवर कोरल्या गेलेल्या काही महत्वाच्या घटना तसेच महत्वाच्या व्यक्तींचे जन्म आणि मृत्यूबद्दल या 12 April Dinvishesh लेखामधून सविस्तर माहिती देणार आहोत.
दिनदर्शिकेनुसार १२ एप्रिल हा वर्षाचा १०२ वा दिवस आहे. लीप वर्षात तो १०३ वा दिवस असतो. वर्ष संपण्यास २६३ दिवस शिल्लक असतात.
१२ एप्रिल – महत्वाचे दिन
१२ एप्रिल हा दिवस मानवी अंतराळ उड्डाण दिवस (Human Space Flight Day / Yuri’s Night) म्हणून जगभरात साजरा केला जातो.
१२ एप्रिल १९६१ रोजी सोव्हिएत अंतराळवीर युरी गगारिन यांनी ‘व्होस्तोक-१’ या अंतराळयानातून पृथ्वीची एक प्रदक्षिणा पूर्ण केली आणि ते अवकाशात जाणारे जगातील पहिले मानव ठरले. त्या ऐतिहासिक उड्डाणाच्या स्मरणार्थ हा दिवस पाळला जातो.
१२ एप्रिल – महत्वाच्या ऐतिहासिक घटना
१६०६ – १२ एप्रिल १६०६ रोजी ग्रेट ब्रिटनने युनियन जॅकचा राष्ट्रध्वज म्हणून अधिकृत स्वीकार केला.
इंग्लंड व स्कॉटलंड यांच्या एकत्रीकरणाचे प्रतीक म्हणून हा ध्वज तयार करण्यात आला. पुढे आयर्लंडचा क्रॉसही यात समाविष्ट झाला आणि आजच्या युनियन जॅकचे स्वरूप निर्माण झाले.
१८३१ – १२ एप्रिल १८३१ रोजी इंग्लंडमधील ब्राइटन सस्पेन्शन ब्रिजचे उद्घाटन झाले.
त्या काळातील अभियांत्रिकी चमत्कार मानल्या गेलेल्या या पुलाने आधुनिक निलंबन पुलांचा पाया घातला.
१८६१ – १२ एप्रिल १८६१ रोजी अमेरिकेतील यादवी युद्धाला सुरुवात झाली.
Confederate सैन्याने दक्षिण कॅरोलिनामधील फोर्ट सम्टरवर तोफगोळे डागले. या युद्धात ६,२०,००० हून अधिक सैनिक मृत्युमुखी पडले आणि अखेरीस अमेरिकेत गुलामगिरीचे उच्चाटन झाले.
१९१२ – १२ एप्रिल १९१२ रोजी टायटॅनिक जहाज आयर्लंडच्या क्वीन्सटाउन बंदरात थांबून अमेरिकेकडे निघाले.
साउथॅम्प्टनहून निघाल्यानंतर टायटॅनिकने शेवटचा थांबा घेतला. दोन दिवसांनंतर हे जहाज हिमनगाशी धडकले. ही जहाजाची शेवटची बंदर भेट होती.
१९४५ – १२ एप्रिल १९४५ रोजी अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष फ्रँकलिन डी. रूझवेल्ट यांचे पदावर असताना निधन झाले.
दुसऱ्या महायुद्धाच्या अंतिम टप्प्यात जॉर्जियातील वॉर्म स्प्रिंग्स येथे त्यांना मेंदूत रक्तस्राव झाला. चार टर्म अध्यक्षपद भूषवणारे ते एकमेव अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष होते.
१९५५ – १२ एप्रिल १९५५ रोजी डॉ. जोनास साल्क यांनी विकसित केलेली पोलिओ लस सुरक्षित व प्रभावी असल्याचे जाहीर करण्यात आले.
या घोषणेने जगभरात आनंदाचे वातावरण निर्माण झाले. पोलिओने लाखो मुलांना अपंग बनवले होते. डॉ. साल्क यांनी लसीवर पेटंट न घेता ती जगाला मोफत दिली.
१९६१ – १२ एप्रिल १९६१ रोजी युरी गागारिन अंतराळात जाणारे जगातील पहिले मानव ठरले.
‘व्होस्तोक-१’ मध्ये बसून त्यांनी १०८ मिनिटांत पृथ्वीची एक प्रदक्षिणा पूर्ण केली. “पृथ्वी निळी आहे” हे त्यांचे उद्गार अजरामर झाले. अवकाश युगातील हा एक सर्वात मोठा मैलाचा दगड आहे.
१९८१ – १२ एप्रिल १९८१ रोजी अमेरिकेच्या पहिल्या स्पेस शटल कोलंबियाचे ऐतिहासिक प्रक्षेपण झाले.
STS-1 मोहिमेत अंतराळवीर जॉन यंग व रॉबर्ट क्रिपन यांनी दोन दिवस अवकाशात घालवले. पुनर्वापर करता येणारे अंतराळयान ही संकल्पना प्रत्यक्षात आली.
१९८८ – १२ एप्रिल १९८८ रोजी भारतीय रोखे व विनिमय मंडळाची (SEBI) स्थापना झाली.
भारतीय भांडवल बाजाराचे नियमन व गुंतवणूकदारांचे संरक्षण करण्यासाठी SEBI ची स्थापना झाली. भारतीय शेअर बाजाराच्या विकासात SEBI ने महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.
१९९७ – १२ एप्रिल १९९७ रोजी भारताचे पंतप्रधान एच. डी. देवेगौडा यांनी राजीनामा दिला.
काँग्रेसने पाठिंबा काढून घेतल्यानंतर संयुक्त आघाडी सरकारचे पंतप्रधान देवेगौडा यांना राजीनामा द्यावा लागला. त्यांच्या जागी इंद्रकुमार गुजराल पंतप्रधान झाले.
१९९८ – १२ एप्रिल १९९८ रोजी सी. सुब्रमण्यम यांना भारतरत्न पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.
हरित क्रांतीचे शिल्पकार व माजी केंद्रीय कृषिमंत्री सी. सुब्रमण्यम यांना हा सर्वोच्च नागरी सन्मान मिळाला. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे भारत अन्नधान्यात स्वयंपूर्ण झाला.
२००९ – १२ एप्रिल २००९ रोजी झिम्बाब्वेने झिम्बाब्वे डॉलर हे चलन अधिकृतपणे बंद केले.
प्रचंड महागाई (कधीकधी दर काही तासांनी दुप्पट होणारी) यामुळे झिम्बाब्वे डॉलर निरर्थक ठरला होता. जगाच्या इतिहासातील सर्वात भयंकर महागाईच्या उदाहरणांपैकी हे एक आहे.
१२ एप्रिल – जन्म | जयंती / वाढदिवस
| साल | व्यक्ती | ओळख | मृत्यू |
|---|---|---|---|
| इ.स.पू. ५९९ | भगवान महावीर | जैन धर्माचे २४ वे व अंतिम तीर्थंकर, अहिंसा व सत्याचे महान उपदेशक | इ.स.पू. ५२७ |
| १४८२ | राणा संग्रामसिंह (राणा सांगा) | मेवाडचे महापराक्रमी राजपूत राजे, बाबरशी खानवाच्या युद्धात लढले | १७ मार्च १५२७ |
| १८७१ | वासुदेव गोविंद आपटे | मराठी लेखक, भाषांतरकार, पत्रकार, संपादक व कोशकार | २ फेब्रुवारी १९३० |
| १९१० | पु. भा. भावे | सुप्रसिद्ध मराठी साहित्यिक, ‘झुंबर’ व इतर कादंबऱ्यांसाठी प्रसिद्ध | १३ ऑगस्ट १९८० |
| १९१७ | विनू मांकड (मुळशंकर हिम्मतलाल मांकड) | भारतीय क्रिकेटपटू, सलामीचे फलंदाज व डावखुरे मंदगती गोलंदाज, ICC हॉल ऑफ फेम | २१ ऑगस्ट १९७८ |
| १९४३ | सुमित्रा महाजन | लोकसभेच्या माजी अध्यक्षा, इंदूरच्या आठ वेळा खासदार, ‘ताई’ म्हणून प्रसिद्ध | – |
| १९५४ | सफदर हाश्मी | मार्क्सवादी पथनाट्यकार, लेखक, दिग्दर्शक व कवी, जानपद नाट्याचे प्रणेते | २ जानेवारी १९८९ |
| १९६१ | माइकल जॉर्डन | जगप्रसिद्ध अमेरिकन बास्केटबॉलपटू, सर्वकालीन महान खेळाडूंपैकी एक | – |
| १९३२ | लक्ष्मण कादिरगामर | श्रीलंकेचे परराष्ट्रमंत्री, तामिळ नेते, दहशतवाद्यांकडून हत्या झाली | १२ ऑगस्ट २००५ |
| १९७४ | लेटिशिया कास्तान | स्पेनची राणी, माजी पत्रकार | – |
युरी गागारिन – विशेष उल्लेख (अंतराळ उड्डाण दिनाच्या निमित्ताने)
१२ एप्रिल १९६१ रोजी युरी गागारिन यांनी ‘व्होस्तोक-१’ मधून पृथ्वीभोवती एक प्रदक्षिणा पूर्ण केली आणि ते अंतराळात जाणारे जगातील पहिले मानव ठरले.
सोव्हिएत संघाच्या ग्रामीण भागातील एका साध्या कुटुंबात जन्मलेल्या गागारिन यांनी अथक परिश्रमाने हे ऐतिहासिक यश मिळवले. “पृथ्वी निळी आहे — किती सुंदर आहे” हे त्यांचे उद्गार अजरामर झाले. त्यांचा जन्म ९ मार्च १९३४ रोजी झाला. २७ मार्च १९६८ रोजी विमान अपघातात वयाच्या ३४ व्या वर्षी त्यांचे दुर्दैवी निधन झाले.
पहिला पेशवा बाळाजी विश्वनाथ – विशेष उल्लेख
बाळाजी विश्वनाथ भट यांचे निधन १२ एप्रिल १७२० रोजी झाले आणि मराठा साम्राज्याने आपला पहिला व संस्थापक पेशवा गमावला.
त्यांचा जन्म १ जानेवारी १६६२ रोजी झाला. छत्रपती शाहू महाराजांच्या दरबारी पेशवे पदावर आरूढ होऊन त्यांनी मराठा साम्राज्याला नवी दिशा दिली. मुघल साम्राज्याशी सतत लढत राहून त्यांनी स्वराज्याचा विस्तार केला. त्यांच्यानंतर पेशवाई ही वंशपरंपरागत पद्धतीने त्यांच्या घराण्यात राहिली.
१२ एप्रिल – मृत्यू | पुण्यतिथी
| साल | व्यक्ती | ओळख | जन्म |
|---|---|---|---|
| १७२० | बाळाजी विश्वनाथ भट (पहिले पेशवे) | मराठा साम्राज्याचे पहिले पेशवे, मराठा शक्तीचे संघटक | १ जानेवारी १६६२ |
| १८१७ | चार्ल्स मेसिअर | फ्रेंच खगोलशास्त्रज्ञ, ‘मेसिअर कॅटलॉग’ साठी प्रसिद्ध | २६ जून १७३० |
| १९१२ | क्लारा बार्टन | अमेरिकन नर्स व मानवतावादी, अमेरिकन रेड क्रॉसच्या संस्थापक | २५ डिसेंबर १८२१ |
| १९४५ | फ्रँकलिन डी. रूझवेल्ट | अमेरिकेचे ३२ वे राष्ट्राध्यक्ष, चार टर्म अध्यक्षपद भूषवणारे एकमेव राष्ट्राध्यक्ष | ३० जानेवारी १८८२ |
| २००१ | देवांग मेहता | NASSCOM चे माजी अध्यक्ष, भारतीय IT उद्योगाचे शिल्पकार | १० ऑगस्ट १९६० |
| २००१ | हार्वे बॉल | अमेरिकन ग्राफिक डिझायनर, प्रसिद्ध ‘Smiley Face’ (☺) चे जनक | १० जुलै १९२१ |
| २००१ | हिंदकेसरी चंबा मुत्नाळ | महाराष्ट्राचे प्रसिद्ध कुस्तीगीर | – |
| २००६ | राजकुमार | कन्नड चित्रपटसृष्टीचे महान अभिनेते व गायक, ‘अण्णाव्रु’ म्हणून ओळखले जात | २४ एप्रिल १९२९ |
| २०१२ | रवी शंकर प्रसाद | – | – |
| २०१७ | जे. जे. केलर | – | – |
सारांश – १२ एप्रिल दिनविशेष
१२ एप्रिल हा दिवस मानवाच्या अंतराळातील पहिल्या उड्डाणाने इतिहासात सुवर्णाक्षरांनी कोरला गेला आहे. युरी গগारिन यांच्या ऐतिहासिक उड्डाणाबरोबरच अमेरिकन यादवी युद्धाची सुरुवात, पोलिओ लसीची अधिकृत घोषणा, स्पेस शटलचे पहिले प्रक्षेपण, SEBI ची स्थापना व सी. सुब्रमण्यम यांना भारतरत्न — या सर्व घटनांनी हा दिवस विशेष बनला आहे. भगवान महावीर यांची जयंती, पहिल्या पेशव्यांची पुण्यतिथी, बाळाजी विश्वनाथ यांची पुण्यतिथी व राष्ट्राध्यक्ष रूझवेल्ट यांचे निधन — या इतिहासातील महत्त्वाच्या घटनाही याच दिवशी घडल्या.
१२ एप्रिल दिनविशेष (12 April Dinvishesh) – हा लेख तुम्हाला कसा वाटला ते नक्की कळवा! तुमच्या काही सूचना असतील तर खाली कमेंट करा.
