कॅलेंडरवरील प्रत्येक दिवस वेगवेगळ्या कारणांसाठी महत्त्वाचा असतो. या दिनविशेषच्या लेखामधून आम्ही तुम्हाला अशाच महत्त्वाच्या घटनांची माहिती देत आहोत. इतिहासाच्या पानांवर कोरल्या गेलेल्या काही महत्वाच्या घटना तसेच महत्वाच्या व्यक्तींचे जन्म आणि मृत्यूबद्दल या 11 April Dinvishesh लेखामधून सविस्तर माहिती देणार आहोत.
दिनदर्शिकेनुसार ११ एप्रिल हा वर्षाचा १०१ वा दिवस आहे. लीप वर्षात तो १०२ वा दिवस असतो. वर्ष संपण्यास २६४ दिवस शिल्लक असतात.
११ एप्रिल – महत्वाचे दिन
११ एप्रिल हा दिवस राष्ट्रीय सुरक्षित मातृत्व दिवस (National Safe Motherhood Day) म्हणून भारतात साजरा केला जातो.
महात्मा फुले यांच्या पत्नी व भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका सावित्रीबाई फुले यांच्या स्मरणार्थ हा दिवस पाळला जातो. गर्भवती महिलांचे आरोग्य, सुरक्षित प्रसूती व माता मृत्यूदर कमी करणे हे उद्दिष्ट आहे. जननी सुरक्षा योजना व प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना या महत्त्वाच्या सरकारी योजना याच उद्देशाने राबवल्या जातात.
११ एप्रिल – महत्वाच्या ऐतिहासिक घटना
१५१२ – ११ एप्रिल १५१२ रोजी रवेन्नाची लढाई झाली.
फ्रेंच सैन्याने स्पेन व पोप यांच्या संयुक्त सैन्याचा पराभव केला. मात्र या लढाईत फ्रेंच सेनापती गॅस्टन द फॉइक्स मारला गेला. हे इटालियन युद्धांच्या काळातील एक महत्त्वाचे युद्ध होते.
१७१३ – ११ एप्रिल १७१३ रोजी उट्रेक्टचा तह झाला.
स्पॅनिश उत्तराधिकार युद्धाचा अंत करणारा हा तह युरोपच्या राजकीय नकाशावर मोठा परिणाम घडवला. ब्रिटनला जिब्राल्टर व इतर प्रदेश मिळाले आणि युरोपातील शक्तिसमतोल बदलला.
१८१४ – ११ एप्रिल १८१४ रोजी नेपोलियन बोनापार्ट यांनी फ्रान्सच्या सम्राटपदाचा त्याग केला.
युरोपीय देशांच्या संयुक्त आघाडीपुढे नेपोलियनला शरणागती पत्करावी लागली. त्यांना एल्बा बेटावर निर्वासित केले गेले. मात्र पुढील वर्षी ते परत आले आणि ‘हंड्रेड डेज’ नावाने प्रसिद्ध काळ सुरू झाला.
१८६८ – ११ एप्रिल १८६८ रोजी जपानमध्ये मेईजी सम्राटाने पाश्चात्य राष्ट्रांशी संबंध प्रस्थापित करणारी पाच कलमी शपथ घेतली.
या ऐतिहासिक शपथेने जपानच्या आधुनिकीकरणाचा मार्ग खुला केला. मेईजी काळात जपान प्रचंड वेगाने औद्योगिक व लष्करी महासत्ता बनला.
१९१९ – ११ एप्रिल १९१९ रोजी आंतरराष्ट्रीय कामगार संघटनेची (ILO) स्थापना झाली.
पहिल्या महायुद्धानंतर व्हर्साय करारांतर्गत स्थापन झालेली ILO ही जगातील सर्वात जुनी संयुक्त राष्ट्र संस्था आहे. कामगारांचे हक्क, सुरक्षित कामाचे वातावरण व न्याय्य वेतन यासाठी ती झटते.
१९४५ – ११ एप्रिल १९४५ रोजी दुसऱ्या महायुद्धात अमेरिकन सैन्याने बुकेनवाल्ड छळछावणी मुक्त केली.
नाझी जर्मनीने उभारलेल्या या भीषण छळछावणीत २,५०,००० हून अधिक कैदी ठेवण्यात आले होते. त्यातील ५६,००० जण मारले गेले होते. मुक्तीचा हा क्षण मानवी इतिहासातील एक महत्त्वाचा क्षण होता.
१९७० – ११ एप्रिल १९७० रोजी अपोलो-१३ अंतराळयानाचे प्रक्षेपण झाले.
चंद्रावर उतरण्याच्या उद्देशाने निघालेल्या या यानाच्या इंधन टाकीत दोन दिवसांनी स्फोट झाला. “Houston, we have a problem” हे उद्गार इतिहासात अजरामर झाले. सर्व तीन अंतराळवीर सुखरूप परत आले.
१९७६ – ११ एप्रिल १९७६ रोजी स्टीव्ह वोझनिक व स्टीव्ह जॉब्स यांनी ऍपल-I हे पहिले संगणक तयार केले.
साध्या गॅरेजमध्ये तयार झालेल्या या संगणकाने जगातील सर्वात मोठ्या तंत्रज्ञान कंपनीचा पाया घातला. हे संगणक त्या वेळी ६६६.६६ डॉलरला विकले गेले.
१९७९ – ११ एप्रिल १९७९ रोजी युगांडाचा हुकूमशहा इदी अमीन सत्तेतून पळून गेला.
टांझानियाच्या सैन्याने युगांडावर चाल केल्यानंतर इदी अमीन देश सोडून पळाला. त्याच्या राजवटीत ३ लाखांहून अधिक लोकांची हत्या झाली होती. त्याने सौदी अरेबियात आश्रय घेतला.
१९८६ – ११ एप्रिल १९८६ रोजी हॅलीचा धूमकेतू पृथ्वीच्या सर्वात जवळ आला.
साडेसहा लाख किलोमीटर अंतरावरून हा धूमकेतू पृथ्वीपासून गेला. दर ७५-७६ वर्षांनी दिसणारा हा धूमकेतू पुढे २०६१ मध्ये पुन्हा दिसेल.
१९९२ – ११ एप्रिल १९९२ रोजी भालजी पेंढारकर यांना दादासाहेब फाळके पुरस्कार जाहीर झाला.
मराठी चित्रपटसृष्टीचे जनक म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या भालजी पेंढारकर यांना हा सर्वोच्च सन्मान मिळाला. त्यांनी मराठी चित्रपटाला एक आदरणीय स्थान मिळवून दिले.
१९९९ – ११ एप्रिल १९९९ रोजी भारताच्या अग्नी-II क्षेपणास्त्राची यशस्वी चाचणी घेण्यात आली.
मध्यम पल्ल्याच्या या क्षेपणास्त्राची मारा क्षमता २,५०० किलोमीटर आहे. भारताच्या संरक्षण सामर्थ्याच्या दृष्टीने हे एक महत्त्वपूर्ण यश होते.
११ एप्रिल – जन्म | जयंती / वाढदिवस
| साल | व्यक्ती | ओळख | मृत्यू |
|---|---|---|---|
| १७५५ | जेम्स पार्किन्सन | ब्रिटिश शल्यविशारद व भूशास्त्रज्ञ, पार्किन्सन्स रोगाचे संशोधक | २१ डिसेंबर १८२४ |
| १७७० | जॉर्ज कॅनिंग | ब्रिटनचे पंतप्रधान (१८२७), भारताशी संबंधित धोरणांवर प्रभाव | ८ ऑगस्ट १८२७ |
| १८२७ | महात्मा जोतिराव फुले | महाराष्ट्राचे थोर समाजसुधारक, स्त्रीशिक्षणाचे प्रणेते, सत्यशोधक समाजाचे संस्थापक | २८ नोव्हेंबर १८९० |
| १८६९ | कस्तुरबा गांधी | महात्मा गांधींच्या पत्नी, स्वातंत्र्यसैनिका, ‘बा’ म्हणून प्रेमाने ओळखल्या जात | २२ फेब्रुवारी १९४४ |
| १८८७ | जेमिनी रॉय | प्रसिद्ध भारतीय चित्रकार, लोककलेतून प्रेरित चित्रशैलीसाठी ओळखले जातात | २४ एप्रिल १९७२ |
| १९०४ | कुंदनलाल सैगल | भारतीय गायक व अभिनेते, हिंदी चित्रपटसृष्टीचे पहिले सुपरस्टार | १८ जानेवारी १९४७ |
| १९०८ | मसारू इबुका | जपानी उद्योगपती, Sony कंपनीचे सहसंस्थापक | १९ डिसेंबर १९९७ |
| १९३७ | रामनाथन कृष्णन | भारतीय टेनिसपटू, विम्बल्डन उपांत्य फेरीपर्यंत पोहोचणारे पहिले भारतीय | – |
| १९५१ | रोहिणी हट्टंगडी | प्रसिद्ध मराठी व हिंदी चित्रपट अभिनेत्री, ‘Gandhi’ चित्रपटात कस्तुरबांची भूमिका | – |
| १९७९ | क्लेअर बॉलिंग | न्यूझीलंड क्रिकेटपटू | – |
महात्मा जोतिराव फुले – विशेष उल्लेख
महात्मा जोतिराव फुले यांचा जन्म ११ एप्रिल १८२७ रोजी पुण्यात झाला आणि ते महाराष्ट्राच्या सामाजिक क्रांतीचे अग्रदूत ठरले.
त्यांनी पत्नी सावित्रीबाईंच्या साथीने महाराष्ट्रात मुलींसाठी पहिली शाळा काढली, अस्पृश्यांसाठी विहीर खुली केली व विधवांसाठी आश्रम स्थापन केला. ‘गुलामगिरी’ हे त्यांचे प्रसिद्ध पुस्तक आजही समाजपरिवर्तनाचा एक महत्त्वाचा दस्तऐवज मानला जातो. सत्यशोधक समाजाच्या स्थापनेद्वारे त्यांनी जातिव्यवस्थेविरुद्ध जोरदार आवाज उठवला. २८ नोव्हेंबर १८९० रोजी त्यांचे निधन झाले.
११ एप्रिल – मृत्यू | पुण्यतिथी
| साल | व्यक्ती | ओळख | जन्म |
|---|---|---|---|
| १९२६ | ल्यूथर बरबँक | अमेरिकन वनस्पतिशास्त्रज्ञ व कृषितज्ञ, ८०० हून अधिक वनस्पती प्रजाती विकसित केल्या | ७ मार्च १८४९ |
| १९७७ | फणीश्वर नाथ रेणू | प्रसिद्ध हिंदी लेखक, ‘मैला आँचल’ साठी विशेष ओळख, पद्मश्री पुरस्कार विजेते | ४ मार्च १९२१ |
| २००० | डॉ. कमल रणदिवे | भारतातील कर्करोग संशोधन क्षेत्रातील अग्रणी शास्त्रज्ञ, पद्मभूषण पुरस्कार विजेत्या | ८ नोव्हेंबर १९१७ |
| २००३ | सीसिल हॉवर्ड ग्रीन | अमेरिकन उद्योगपती, Texas Instruments चे सहसंस्थापक | ६ ऑगस्ट १९०९ |
| २००९ | विष्णू प्रभाकर | भारतीय हिंदी लेखक व नाटककार, ‘आवारा मसीहा’ साठी साहित्य अकादमी पुरस्कार | २१ जून १९१२ |
| २०१५ | लेफ्टनंट जनरल हनुतसिंग राठोड | भारतीय लष्करातील शूर अधिकारी, परमवीर चक्र विजेते | ६ जुलै १९३३ |
| २०१८ | कॉमेडियन मिथुन | भारतीय हिंदी चित्रपट अभिनेते | – |
| १९४५ | अॅन फ्रँक | नाझी छळछावणीतील ज्यू मुलगी, ‘The Diary of a Young Girl’ साठी जगप्रसिद्ध | १२ जून १९२९ |
| २०१२ | मिखाईल कलाश्निकोव्ह | AK-47 बंदुकीचे रशियन संशोधक | – |
| २०२१ | ख्रिस्तियान डुपाव | फ्रेंच अभिनेते | – |
कस्तुरबा गांधी – विशेष उल्लेख
कस्तुरबा गांधी यांचा जन्म ११ एप्रिल १८६९ रोजी पोरबंदर येथे झाला आणि त्या भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील एक प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व होत्या.
महात्मा गांधींच्या प्रत्येक सत्याग्रहात त्या सक्रियपणे सहभागी झाल्या. ‘बा’ या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या कस्तुरबा यांनी दक्षिण आफ्रिका व भारतात स्वतः अटकेची तमा न बाळगता जनआंदोलनात भाग घेतला. २२ फेब्रुवारी १९४४ रोजी पुण्याच्या आगा खान महालात ब्रिटिशांनी केलेल्या नजरकैदेत त्यांचे निधन झाले.
सारांश – ११ एप्रिल दिनविशेष
११ एप्रिल हा दिवस महाराष्ट्रासाठी विशेष आहे कारण हा महात्मा जोतिराव फुले यांचा जन्मदिन आहे. ILO ची स्थापना, बुकेनवाल्ड छळछावणीची मुक्ती, अपोलो-१३ प्रक्षेपण, ऍपल-I संगणकाची निर्मिती, इदी अमीनचे पलायन, हॅलीचा धूमकेतू व अग्नी-II यशस्वी चाचणी — या सर्व घटनांनी हा दिवस इतिहासात कोरला गेला आहे. कस्तुरबा गांधी, कुंदनलाल सैगल यांची जयंती व भालजी पेंढारकरांना दादासाहेब फाळके पुरस्कार या घटना या दिवसाला आणखी वैशिष्ट्यपूर्ण बनवतात.
११ एप्रिल दिनविशेष (11 April Dinvishesh) – हा लेख तुम्हाला कसा वाटला ते नक्की कळवा! तुमच्या काही सूचना असतील तर खाली कमेंट करा.
