25 एप्रिल दिनविशेष

25 एप्रिल दिनविशेष – महत्वाच्या घटना, जन्म आणि मृत्यू – 25 April Dinvishesh

माहीत आहे का? २५ एप्रिल १९१५ रोजी तुर्कस्तानमधील गॅलिपोली द्वीपकल्पावर ऑस्ट्रेलियन आणि न्यूझीलंड सैनिक उतरले. ती मोहीम लष्करी दृष्ट्या अयशस्वी ठरली — तरीही त्यातून ANZAC ही राष्ट्रीय अस्मितेची अमर गाथा जन्मली. दुसरीकडे, याच दिवशी १९७४ मध्ये पोर्तुगालमध्ये कार्नेशन क्रांती झाली — एकही गोळी न झाडता लोकांनी बंदुकांच्या नळ्यांमध्ये फुले खोवली आणि ४८ वर्षांची हुकूमशाही संपवली! एकाच तारखेच्या इतिहासात क्षमता, शौर्य आणि शांततेच्या शक्तीची ही दोन वेगळी उदाहरणे अत्यंत बोलकी आहेत.

इतिहासाच्या प्रत्येक दिवशी काही ना काही महत्त्वाच्या घटना घडलेल्या असतात. २५ एप्रिल हा दिवस भारतीय आणि जागतिक इतिहासात अनेक महत्त्वाच्या घटनांनी भरलेला आहे. हा दिवस जागतिक स्तरावर जागतिक मलेरिया दिन (World Malaria Day) आणि ऑस्ट्रेलिया-न्यूझीलंडमध्ये ANZAC Day म्हणून ओळखला जातो. याच दिवशी भारताच्या इतिहासातील महत्त्वाचा अमृतसर तह (१८०९) झाला, पोर्तुगालची कार्नेशन क्रांती (१९७४) घडली आणि अनेक महान व्यक्तींचे जन्म व निधन झाले. आज आपण जाणून घेऊया २५ एप्रिलच्या दिनविशेष माहिती.

२५ एप्रिलच्या महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना

१८०९ – अमृतसर तह – महाराजा रणजित सिंग आणि ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी

२५ एप्रिल १८०९ रोजी शीख साम्राज्याचे महाराजा रणजित सिंग आणि ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीचे प्रतिनिधी चार्ल्स मेटकाफ यांच्यात अमृतसर तह (Treaty of Amritsar) झाला. या तहाने भारत-शीख संबंध एक पिढीसाठी निश्चित केले. या तहान्वये ब्रिटिशांनी सतलज नदीच्या उत्तरेकडील प्रदेशात रणजित सिंगांच्या सार्वभौमत्वाला मान्यता दिली आणि दोन्ही बाजूंमध्ये “शाश्वत मैत्री” करारबद्ध झाली. या तहामुळे रणजित सिंगांचा सतलज नदीच्या दक्षिणेकडील विस्तार थांबला, परंतु त्यांनी उत्तरेकडे — मुलतान (१८१८), काश्मीर (१८१९), पेशावर (१८२३) — विस्तार करत शीख साम्राज्याला प्रचंड व्यापक केले.

MPSC / UPSC तथ्य: अमृतसर तह (२५ एप्रिल १८०९) — महाराजा रणजित सिंग विरुद्ध ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी (चार्ल्स मेटकाफ). सतलज नदी हे शीख साम्राज्य आणि ब्रिटिश भारत यांच्यातील सीमा ठरली. या तहाने ब्रिटिश भारताची सीमा यमुनेपासून सतलजपर्यंत विस्तारली. रणजित सिंगांना “पंजाबचा सिंह” म्हणून ओळखले जाते. शीख साम्राज्य अखेर १८४९ मध्ये दुसऱ्या आंग्ल-शीख युद्धात ब्रिटिशांकडे गेले.

१९१५ – गॅलिपोली लँडिंग – ANZAC इतिहासाचा जन्म

२५ एप्रिल १९१५ रोजी पहिल्या महायुद्धात एक ऐतिहासिक आणि रक्तरंजित घटना घडली. ब्रिटन, फ्रान्स, ऑस्ट्रेलिया, न्यूझीलंड आणि भारतासह मित्र राष्ट्रांच्या सैन्याने ऑटोमन साम्राज्यांच्या ताब्यातील गॅलिपोली द्वीपकल्पावर (आजचे तुर्कस्तान) उभयचर हल्ला केला. मुख्य उद्दिष्ट होते — कॉन्स्टँटिनोपल (इस्तंबूल) पादाक्रांत करणे आणि ऑटोमन साम्राज्याला युद्धातून बाहेर काढणे. पहाटेच्या अंधारात सुमारे १६,000 ANZAC सैनिक Anzac Cove येथे उतरले. परंतु ऑटोमन सैन्याने, ज्याचे नेतृत्व कर्नल मुस्तफा केमाल (नंतरचे अतातुर्क) करत होते, त्यांनी जोरदार प्रतिकार केला. मोहीम आठ महिने चालली आणि शेवटी मित्र राष्ट्रांना माघार घ्यावी लागली. या मोहिमेत १,३०,000 हून अधिक सैनिक मृत्युमुखी पडले, त्यात ८,700 ऑस्ट्रेलियन आणि 2,700 न्यूझीलंडर होते. लष्करी दृष्ट्या अयशस्वी असलेल्या या मोहिमेने ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंड या दोन देशांच्या राष्ट्रीय अस्मितेला एक अजरामर परिमाण दिले. हाच दिवस दरवर्षी ANZAC Day म्हणून पाळला जातो.

MPSC तथ्य: गॅलिपोली मोहिमेचा प्रस्ताव ब्रिटनचे तत्कालीन नौदल मंत्री विन्स्टन चर्चिल यांनी मांडला होता. मोहिमेच्या अपयशानंतर चर्चिल यांनी राजीनामा दिला. ऑटोमन बाजूचे नेते मुस्तफा केमाल हेच पुढे आधुनिक तुर्कस्तानचे संस्थापक (अतातुर्क) ठरले — हा इतिहासाचा एक महत्त्वाचा विरोधाभास आहे. भारतीय सैनिकांनीही गॅलिपोली मोहिमेत भाग घेतला होता.

१९५३ – DNA च्या द्विसर्पिल रचनेचा शोध प्रकाशित

२५ एप्रिल १९५३ रोजी प्रतिष्ठित वैज्ञानिक जर्नल Nature मध्ये जेम्स वॉटसन आणि फ्रान्सिस क्रिक यांचा ऐतिहासिक शोधनिबंध प्रकाशित झाला, ज्यात DNA (Deoxyribonucleic Acid) च्या दुहेरी सर्पिल (Double Helix) रचनेचे वर्णन होते. या शोधाने जीवशास्त्र, वैद्यकशास्त्र आणि अनुवांशिकशास्त्रात एक क्रांती आणली. DNA ही जीवसृष्टीतील सर्व माहिती साठवणारी मूलभूत रचना आहे आणि तिचे स्वरूप समजल्यानंतर आधुनिक जैवतंत्रज्ञान, जनुकीय उपचार, गुन्हे शोधातील DNA चाचणी यासारख्या क्षेत्रांचा विकास शक्य झाला.

MPSC / UPSC विज्ञान तथ्य: वॉटसन, क्रिक आणि मॉरिस विल्किन्स यांना या शोधासाठी नोबेल पुरस्कार (फिजियोलॉजी / वैद्यकशास्त्र – १९६२) देण्यात आला. रोझलिंड फ्रँक्लिन यांचे X-ray छायाचित्रण या शोधासाठी अत्यंत महत्त्वाचे होते परंतु त्यांना नोबेल मिळाला नाही. DNA च्या प्रत्येक रेणूमध्ये साखर, फॉस्फेट आणि नायट्रोजनयुक्त क्षार असतात. DNA चे चार क्षार: Adenine (A), Thymine (T), Guanine (G), Cytosine (C).

१९७४ – पोर्तुगालची कार्नेशन क्रांती – फुलांनी संपवली हुकूमशाही

२५ एप्रिल १९७४ रोजी पोर्तुगालमध्ये एक असामान्य आणि शांततापूर्ण सत्तापालट झाला — कार्नेशन क्रांती (Carnation Revolution). Armed Forces Movement (MFA) च्या लष्करी अधिकाऱ्यांनी पोर्तुगालमधील जवळजवळ ४८ वर्षांच्या हुकूमशाही (Estado Novo) विरुद्ध उठाव केला. सैनिकांनी प्रमुख शहरांतील महत्त्वाच्या इमारती ताब्यात घेतल्या आणि हुकूमशहा मार्सेलो कॅटानो यांनी राजीनामा दिला. या क्रांतीचे सर्वात भावस्पर्शी प्रतीक होते — लिस्बनमधील एका हॉटेल कर्मचारी सेलेस्ते काएरो हिने सैनिकांना कार्नेशन (लवंगी) फुले दिली आणि सैनिकांनी ती फुले आपल्या बंदुकांच्या नळ्यांमध्ये खोवली. एकही गोळी न झाडता एक हुकूमशाही संपली — म्हणूनच या क्रांतीला “कार्नेशन क्रांती” म्हणतात. या क्रांतीनंतर पोर्तुगालने आपल्या आफ्रिकन वसाहतींना — मोझांबिक, अंगोला, गिनी-बिसाऊ, केप व्हर्दे, साओ टोमे — स्वातंत्र्य दिले. गोव्यावर भारताचे सार्वभौमत्व (जे १९६१ मध्येच स्थापित झाले होते) अधिकृतपणे मान्य केले गेले.

MPSC / UPSC तथ्य: कार्नेशन क्रांती (२५ एप्रिल १९७४) हे आधुनिक इतिहासातील शांततापूर्ण सत्तापालटांचे एक महत्त्वाचे उदाहरण आहे. या क्रांतीनंतर पोर्तुगालने १९७५ मध्ये गोव्यावर भारताचे सार्वभौमत्व मान्य केले (१९६१ मध्ये भारताने लष्करी मोहिमेद्वारे गोवा मुक्त केले होते). पोर्तुगालमध्ये २५ एप्रिल हा राष्ट्रीय सण आहे.

१९८२ – इस्रायलने सिनाई द्वीपकल्प इजिप्तला परत केला

२५ एप्रिल १९८२ रोजी इस्रायलने सिनाई द्वीपकल्प इजिप्तला परत केला. १९७९ च्या इस्रायल-इजिप्त शांतता करारानुसार हे क्षेत्र चरणबद्ध पद्धतीने परत केले जाणार होते. हा एक ऐतिहासिक मध्यपूर्व शांतता करार होता — इस्रायलने अरब देशाबरोबर केलेला पहिला शांतता करार. यात अमेरिकेचे अध्यक्ष जिमी कार्टर यांनी मध्यस्थाची भूमिका बजावली होती.

MPSC तथ्य: इस्रायल-इजिप्त शांतता करार (१७ सप्टेंबर १९७८, कॅम्प डेव्हिड, USA) — इजिप्त आणि इस्रायलमधील शांतता तह. इजिप्तचे अनवर सादात आणि इस्रायलचे मेनाखेम बेगिन यांना या करारासाठी नोबेल शांती पुरस्कार (१९७८) मिळाला.

२०१५ – नेपाळमध्ये विनाशकारी भूकंप – ८,९०० हून अधिक मृत्यू

२५ एप्रिल २०१५ रोजी नेपाळमध्ये रिश्टर स्केलवर ७.८ तीव्रतेचा भीषण भूकंप झाला. काठमांडूसह अनेक शहरे आणि खेडी उद्ध्वस्त झाली. या भूकंपात ८,९०० हून अधिक लोक मृत्युमुखी पडले आणि सुमारे २४,000 जखमी झाले. माउंट एव्हरेस्टवर हिमस्खलन झाले ज्यात गिर्यारोहकही मृत्युमुखी पडले. भारतानेही या भूकंपग्रस्त भागात तात्काळ मदत पाठवली — Operation Maitri द्वारे भारतीय सैन्य, NDRF आणि वैद्यकीय पथके नेपाळला मदत करण्यासाठी पोहोचली. हा नेपाळच्या इतिहासातील १९३४ नंतरचा सर्वात मोठा भूकंप होता.

MPSC तथ्य: नेपाळ भूकंप (२५ एप्रिल २०१५) — तीव्रता: ७.८. मृत: ८,९००+. जखमी: २४,०००+. भारताची मदत: Operation Maitri. हा भूकंप भारतीय टेक्टोनिक प्लेट आणि युरेशियन प्लेट यांच्या आदळण्यामुळे झाला. हिमालयातील भूकंपीय सक्रियतेसाठी हे क्षेत्र प्रसिद्ध आहे.

२५ एप्रिल – आजच्या दिवशी जन्मलेले महान व्यक्ती

अरिजित सिंग (१९८७) – भारतातील सर्वाधिक लोकप्रिय पार्श्वगायक

अरिजित सिंग यांचा जन्म २५ एप्रिल १९८७ रोजी पश्चिम बंगालमधील जिआगंज, मुर्शिदाबाद येथे झाला. ते आजच्या हिंदी चित्रपटसृष्टीतील सर्वाधिक लोकप्रिय आणि प्रतिभावान पार्श्वगायक आहेत. “तुम ही हो” (आशिकी २, २०१३) या गाण्याने त्यांना राष्ट्रीय प्रसिद्धी मिळाली. त्यांनी अत्यंत कमी वेळात बॉलीवूडच्या सर्वोच्च पायरीवर स्थान मिळवले. Spotify वर त्यांचे जगभरात सर्वाधिक streams आहेत. त्यांनी रियालिटी शो “Fame Gurukul” (२००५) मधून कारकिर्दीची सुरुवात केली. Filmfare, Mirchi Music Awards सह अनेक प्रमुख पुरस्कार त्यांनी जिंकले आहेत.

विशेष तथ्य: अरिजित सिंग यांनी एकाच वर्षात (२०१३-१४) हिंदी चित्रपटसृष्टीत आपला एकक्षेत्रीय वर्चस्व प्रस्थापित केला. ते शास्त्रीय संगीत, तबला, गिटार यांचे जाणकार असून त्यांचा आवाज क्षमता अत्यंत विस्तृत आहे. २०२१ मध्ये ते Spotify च्या जागतिक Top 10 सर्वाधिक ऐकल्या जाणाऱ्या कलाकारांच्या यादीत होते.

आय. एम. विजयन (१९६९) – भारतीय फुटबॉलचे महान खेळाडू

इनवलपील मनी विजयन (I. M. Vijayan) यांचा जन्म २५ एप्रिल १९६९ रोजी केरळमधील त्रिशूर येथे झाला. ते भारतीय फुटबॉलच्या इतिहासातील सर्वश्रेष्ठ खेळाडूंपैकी एक मानले जातात. त्यांनी १९९३, १९९७ आणि १९९९ मध्ये तीनवेळा “Indian Player of the Year” पुरस्कार जिंकला. १९९९ च्या SAF Games मध्ये भूतानविरुद्ध केवळ १२ सेकंदांत गोल करून त्यांनी सर्वात वेगवान आंतरराष्ट्रीय गोलाचा विक्रम नोंदवला. त्यांना अर्जुन पुरस्कार (१९९७) मिळाला.

हेमवती नंदन बहुगुणा (१९१९–१९८९) – उत्तर प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री

हेमवती नंदन बहुगुणा यांचा जन्म २५ एप्रिल १९१९ रोजी उत्तर प्रदेशात झाला. ते भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते आणि उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री (१९७३-७५) होते. ते छोडो भारत आंदोलनात (१९४२) सक्रिय होते आणि त्यांना तुरुंगवास भोगावा लागला. त्यांचे पुत्र विजय बहुगुणा उत्तराखंडचे माजी मुख्यमंत्री आहेत. १७ मार्च १९८९ रोजी त्यांचे निधन झाले.

शाहू मोडक (१९१८–१९९३) – मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीतील अभिनेते

शाहू मोडक यांचा जन्म २५ एप्रिल १९१८ रोजी झाला. ते हिंदी आणि मराठी चित्रपटसृष्टीतील प्रतिष्ठित अभिनेते होते. त्यांनी श्रीकृष्णाच्या भूमिकेसाठी विशेष ओळख मिळवली. मराठी आणि हिंदी दोन्ही चित्रपटसृष्टीत त्यांनी आपल्या अभिनयाचा ठसा उमटवला.

२५ एप्रिल – आजच्या दिवशी निधन झालेले महान व्यक्ती

अँडर्स सेल्सियस (१७०१–१७४४) – सेल्सियस तापमानमापकाचे जनक

अँडर्स सेल्सियस यांचे निधन २५ एप्रिल १७४४ रोजी उप्साला, स्वीडन येथे झाले. ते स्वीडिश खगोलशास्त्रज्ञ, भौतिकशास्त्रज्ञ आणि गणितज्ञ होते. त्यांनी सेल्सियस तापमान मापन प्रणाली (Celsius Scale) विकसित केली. पाण्याचा गोठणबिंदू ० अंश सेल्सियस आणि उकळणाचा बिंदू १०० अंश सेल्सियस अशा प्रकारे त्यांनी या स्केलचे मानकीकरण केले (मूळ रचनेत हे उलटे होते, नंतर कार्लस लिनायस यांनी ते दुरुस्त केले). आज जगातील बहुसंख्य देशांमध्ये तापमान मापनासाठी सेल्सियस स्केलचाच वापर होतो.

विज्ञान तथ्य: सेल्सियस स्केल आणि फॅरेनहाइट स्केलचे रूपांतर सूत्र: °F = (°C × 9/5) + 32. सेल्सियस यांनी उप्साला येथील एका वेधशाळेची स्थापना केली होती. त्यांच्या स्मृतीत त्यांच्या तापमान मापन प्रणालीला “Celsius” असे नाव दिले गेले.

मीर सुलतान खान (१९०३–१९६६) – भारताचे महान बुद्धिबळपटू

मीर सुलतान खान यांचे निधन २५ एप्रिल १९६६ रोजी झाले. ते ब्रिटिश भारताचे महान बुद्धिबळपटू होते. वयाच्या ३५ व्या वर्षी त्यांनी बुद्धिबळ खेळायला शिकले आणि काही वर्षांतच जागतिक दर्जाच्या खेळाडूंना आव्हान देऊ लागले. त्यांनी ब्रिटिश बुद्धिबळ स्पर्धा (British Chess Championship) तीन वेळा (१९२९, १९३२, १९३३) जिंकली. तत्कालीन जागतिक बुद्धिबळपटूंशी समकक्ष खेळण्याची क्षमता असलेले ते आशियातील सर्वश्रेष्ठ बुद्धिबळपटू होते.

स्वामी रंगनाथानंद (१९०८–२००५) – रामकृष्ण मिशनचे १३वे प्रमुख

स्वामी रंगनाथानंद यांचे निधन २५ एप्रिल २००५ रोजी झाले. ते रामकृष्ण मठ आणि मिशनचे १३वे अध्यक्ष होते. ते भारतीय आध्यात्मिक संस्कृती आणि वेदांताचे महान प्रचारक होते. त्यांनी जगभरात शेकडो व्याख्याने दिली आणि स्वामी विवेकानंदांच्या विचारांचा प्रसार केला. त्यांना पद्मविभूषण पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते.

गिंजर रॉजर्स (१९११–१९९५) – हॉलीवूडची आयकॉनिक अभिनेत्री आणि नृत्यांगना

गिंजर रॉजर्स यांचे निधन २५ एप्रिल १९९५ रोजी वयाच्या ८३ व्या वर्षी झाले. त्या अमेरिकन अभिनेत्री, नृत्यांगना आणि गायिका होत्या. फ्रेड अस्टेअर यांच्यासोबत केलेल्या १० हॉलीवूड म्युझिकल्सने त्यांना अमर केले. त्यांनी ऑस्कर (१९४०, “Kitty Foyle” साठी) जिंकला होता.

२५ एप्रिल – विशेष दिन – जागतिक मलेरिया दिन आणि ANZAC Day

जागतिक मलेरिया दिन (World Malaria Day) म्हणजे काय?

दरवर्षी २५ एप्रिल रोजी जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) पुढाकाराने जागतिक मलेरिया दिन (World Malaria Day) साजरा केला जातो. हा दिवस २००७ मध्ये WHO च्या ६०व्या जागतिक आरोग्य परिषदेत (World Health Assembly) घोषित करण्यात आला. मलेरियाच्या प्रतिबंध आणि नियंत्रणासाठी जनजागृती, राजकीय बांधिलकी आणि गुंतवणूक वाढवणे हे या दिवसाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.

मलेरिया म्हणजे काय? (What is Malaria?)

मलेरिया हा Plasmodium या परजीवी प्रोटोझोआमुळे होणारा संसर्गजन्य आजार आहे. हा परजीवी Anopheles डासाच्या मादीच्या चाव्यातून माणसाच्या शरीरात प्रवेश करतो. मलेरियाचे चार मुख्य प्रकार आहेत — Plasmodium falciparum, P. vivax, P. malariae, P. ovale. यापैकी P. falciparum सर्वाधिक घातक आहे. मलेरियाची लक्षणे: थंडी वाजून ताप, डोकेदुखी, अंगदुखी, उलट्या.

जागतिक मलेरिया परिस्थिती आणि भारत

WHO च्या अहवालानुसार जगभरात दरवर्षी सुमारे २४ कोटी मलेरियाचे रुग्ण आढळतात आणि सुमारे ६ लाख लोक मलेरियामुळे मृत्युमुखी पडतात. यात बहुसंख्य बळी आफ्रिकेतील लहान मुले असतात. भारतात मलेरियाचे प्रमाण कमी होत आहे परंतु ओडिशा, झारखंड, मध्य प्रदेश, छत्तीसगड आणि ईशान्य भारत हे अजूनही मलेरियाप्रवण क्षेत्र आहेत. भारत सरकारने २०३० पर्यंत मलेरियामुक्त भारत हे उद्दिष्ट ठेवले आहे.

ANZAC Day (ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंड)

२५ एप्रिल हा दिवस ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंडमध्ये ANZAC Day म्हणून पाळला जातो. ANZAC म्हणजे Australian and New Zealand Army Corps. २५ एप्रिल १९१५ रोजी गॅलिपोलीवर झालेल्या लँडिंगच्या स्मरणार्थ हा दिवस पाळला जातो. या दिवशी पहाटेच्या वेळी (Dawn Service) शहीदांच्या सन्मानात विशेष स्मृतिसभा आयोजित केल्या जातात. ANZAC Day ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंड या दोन देशांच्या राष्ट्रीय अस्मितेशी अत्यंत खोलवर जोडलेला आहे.

MPSC / UPSC तथ्य: जागतिक मलेरिया दिन — २५ एप्रिल. WHO ने घोषित केला — २००७. मलेरिया प्रतिबंधक औषध — क्लोरोक्वीन, आर्टेमिसिनिन. भारतातील मलेरिया नियंत्रण कार्यक्रम — National Vector Borne Disease Control Programme (NVBDCP). मलेरियावर लस — RTS,S/AS01 (Mosquirix) — WHO ने २०२१ मध्ये मान्यता दिली. रोनाल्ड रॉस यांनी मलेरिया आणि डासांचा संबंध सिद्ध केला — नोबेल पुरस्कार (वैद्यकशास्त्र, १९०२).

MPSC / UPSC Quick Reference – २५ एप्रिल दिनविशेष

वर्ष घटना / व्यक्ती महत्त्व / MPSC कोण
१७४४ अँडर्स सेल्सियस – निधन सेल्सियस तापमान स्केलचे जनक; स्वीडिश खगोलशास्त्रज्ञ
१८०९ अमृतसर तह – रणजित सिंग vs. ब्रिटिश EIC सतलज नदी सीमारेषा; शीख साम्राज्याच्या उत्तरेकडे विस्ताराचा मार्ग
१९१५ गॅलिपोली लँडिंग – ANZAC सैन्य (WW1) ANZAC Day; चर्चिलची योजना; मुस्तफा केमाल नेतृत्व; १,३०,०००+ मृत्यू
१९५३ DNA दुहेरी सर्पिल रचना – Nature जर्नल वॉटसन व क्रिक; नोबेल (१९६२); आधुनिक जैवतंत्रज्ञानाचा पाया
१९७४ पोर्तुगाल – कार्नेशन क्रांती ४८ वर्षांची हुकूमशाही संपली; गोव्यावर भारताचे सार्वभौमत्व मान्य
१९८२ इस्रायलने सिनाई इजिप्तला परत केला १९७९ इस्रायल-इजिप्त शांती करार; नोबेल – सादात व बेगिन (१९७८)
१९८७ अरिजित सिंग – जन्म भारतातील सर्वाधिक लोकप्रिय पार्श्वगायक; “तुम ही हो”
२००५ स्वामी रंगनाथानंद – निधन रामकृष्ण मिशनचे १३वे अध्यक्ष; पद्मविभूषण
२००७ जागतिक मलेरिया दिन – WHO घोषित २५ एप्रिल; NVBDCP – भारत; २०३० मलेरियामुक्त लक्ष्य
२०१५ नेपाळ भूकंप – ७.८ तीव्रता ८,९०० + मृत; Operation Maitri – भारताची मदत

थोडक्यात – २५ एप्रिल दिनविशेष

२५ एप्रिल हा दिवस इतिहासाच्या अनेक महत्त्वाच्या प्रकरणांशी जोडलेला आहे. जागतिक मलेरिया दिन (WHO, २००७ पासून) म्हणून हा दिवस जगभर पाळला जातो. ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंडसाठी हा ANZAC Day आहे — १९१५ च्या गॅलिपोली लँडिंगची स्मृती. भारताच्या इतिहासात अमृतसर तह (१८०९) या दिवशी झाला ज्याने शीख साम्राज्य आणि ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी यांच्यातील सीमा निश्चित केल्या. DNA च्या दुहेरी सर्पिल रचनेचा शोध (१९५३) याच दिवशी प्रकाशित झाला. पोर्तुगालची कार्नेशन क्रांती (१९७४) याच दिवशी झाली ज्यामुळे गोव्यावरील भारताचे सार्वभौमत्वही मान्य झाले. गायक अरिजित सिंग यांचा जन्मदिन (१९८७) आणि २०१५ चा नेपाळ भूकंप या घटनाही याच तारखेशी जोडलेल्या आहेत.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न – २५ एप्रिल दिनविशेष (FAQ)

२५ एप्रिल हा कोणता दिवस म्हणून साजरा केला जातो?

२५ एप्रिल हा दिवस जागतिक स्तरावर जागतिक मलेरिया दिन (World Malaria Day) म्हणून साजरा केला जातो. WHO च्या ६०व्या जागतिक आरोग्य परिषदेत (२००७) हा दिवस घोषित करण्यात आला. ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंडमध्ये हाच दिवस ANZAC Day म्हणून पाळला जातो — १९१५ च्या गॅलिपोली लँडिंगच्या स्मरणार्थ.

अमृतसर तह (Treaty of Amritsar) कधी झाला आणि त्याचे महत्त्व काय?

अमृतसर तह २५ एप्रिल १८०९ रोजी महाराजा रणजित सिंग आणि ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीचे प्रतिनिधी चार्ल्स मेटकाफ यांच्यात झाला. या तहाने सतलज नदी ही शीख साम्राज्य आणि ब्रिटिश भारत यांच्यातील सीमारेषा ठरवली. ब्रिटिशांनी सतलजच्या उत्तरेकडील रणजित सिंगांच्या सार्वभौमत्वाला मान्यता दिली आणि दोन्ही बाजूंमध्ये शाश्वत मैत्रीचे वचन दिले. या तहाने भारत-शीख संबंध एक पिढीसाठी स्थिर झाले.

ANZAC Day म्हणजे काय आणि तो कधी साजरा केला जातो?

ANZAC Day हा ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंडमधील राष्ट्रीय स्मृतिदिन आहे जो दरवर्षी २५ एप्रिल रोजी साजरा केला जातो. ANZAC म्हणजे Australian and New Zealand Army Corps. २५ एप्रिल १९१५ रोजी पहिल्या महायुद्धात ANZAC सैन्याने तुर्कस्तानमधील गॅलिपोली येथे उभयचर हल्ला केला होता. ती मोहीम अयशस्वी ठरली परंतु त्यातील शौर्य आणि त्यागाने ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंड या देशांच्या राष्ट्रीय अस्मितेला आकार दिला.

पोर्तुगालची कार्नेशन क्रांती (Carnation Revolution) म्हणजे काय?

कार्नेशन क्रांती ही २५ एप्रिल १९७४ रोजी पोर्तुगालमध्ये झालेली शांततापूर्ण लष्करी क्रांती आहे. Armed Forces Movement (MFA) च्या अधिकाऱ्यांनी ४८ वर्षांची हुकूमशाही संपवली. कोणतीही गोळी न झाडता हे घडले — लोकांनी सैनिकांच्या बंदुकांच्या नळ्यांमध्ये कार्नेशन फुले खोवली म्हणून या क्रांतीला “कार्नेशन क्रांती” म्हणतात. या क्रांतीनंतर पोर्तुगालने आपल्या आफ्रिकन वसाहतींना स्वातंत्र्य दिले आणि गोव्यावर भारताचे सार्वभौमत्व मान्य केले.

जागतिक मलेरिया दिन कधी सुरू झाला?

जागतिक मलेरिया दिन (World Malaria Day) २५ एप्रिल २००७ पासून साजरा होऊ लागला. WHO च्या ६०व्या जागतिक आरोग्य परिषदेत (World Health Assembly) हा दिवस घोषित करण्यात आला. मलेरियाच्या प्रतिबंध, नियंत्रण आणि उच्चाटनासाठी जनजागृती आणि राजकीय बांधिलकी वाढवणे हे या दिवसाचे उद्दिष्ट आहे. मलेरिया हा Plasmodium या परजीवीमुळे आणि Anopheles डासाच्या चाव्यातून पसरणारा आजार आहे.

DNA दुहेरी सर्पिल रचनेचा शोध कधी लागला?

DNA च्या दुहेरी सर्पिल (Double Helix) रचनेचा शोध जेम्स वॉटसन आणि फ्रान्सिस क्रिक यांनी लावला आणि तो २५ एप्रिल १९५३ रोजी Nature या प्रतिष्ठित वैज्ञानिक जर्नलमध्ये प्रकाशित झाला. या शोधाबद्दल वॉटसन, क्रिक आणि मॉरिस विल्किन्स यांना १९६२ मध्ये नोबेल पुरस्कार (फिजियोलॉजी/वैद्यकशास्त्र) देण्यात आला. या शोधाने आधुनिक जैवतंत्रज्ञान, जनुकीय उपचार आणि DNA चाचणीचा पाया घातला.

अरिजित सिंग यांचा जन्म कधी झाला?

अरिजित सिंग यांचा जन्म २५ एप्रिल १९८७ रोजी पश्चिम बंगालमधील जिआगंज, मुर्शिदाबाद येथे झाला. “तुम ही हो” (आशिकी २, २०१३) या गाण्याने त्यांना राष्ट्रीय प्रसिद्धी मिळाली. ते आज भारतातील सर्वाधिक लोकप्रिय पार्श्वगायक आहेत आणि Spotify वर जगभरात सर्वाधिक stream केल्या जाणाऱ्या भारतीय कलाकारांपैकी एक आहेत.

टिपणी करा

आपला ई-मेल अड्रेस प्रकाशित केला जाणार नाही. आवश्यक फील्डस् * मार्क केले आहेत

Scroll to Top