आजचा दिवस इतिहासात का खास आहे माहित आहे का?
२० एप्रिल रोजी घडलेल्या काही घटनांनी जगभरात मोठा प्रभाव टाकला आहे. काही घटना इतक्या महत्वाच्या आहेत की त्यांचा परिणाम आजही दिसतो.
२० एप्रिल दिनविशेष – आजच्या दिवसाचा इतिहास
इतिहासाच्या प्रत्येक दिवशी काही ना काही महत्त्वाच्या घटना घडलेल्या असतात. २० एप्रिल हा दिवस भारतीय आणि जागतिक इतिहासात अनेक महत्त्वाच्या घटनांनी नटलेला आहे. आज आपण जाणून घेऊया २० एप्रिलच्या दिनविशेष माहिती — महत्त्वाच्या घटना, जन्म, मृत्यू आणि विशेष दिन.
२० एप्रिलच्या महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना
१९४० – पहिला इलेक्ट्रॉन मायक्रोस्कोप सादर
२० एप्रिल १९४० रोजी अमेरिकेच्या RCA (Radio Corporation of America) कंपनीने जगातील पहिला व्यावसायिक इलेक्ट्रॉन मायक्रोस्कोप सार्वजनिकरित्या प्रदर्शित केला. या शोधाने विज्ञान आणि वैद्यकशास्त्रात क्रांती आणली — सूक्ष्मजंतू, पेशी, विषाणू यांचे आतापर्यंत दिसत नसलेले तपशील दिसणे शक्य झाले.
१९६० – NASA चा पहिला हवामान उपग्रह TIROS-1 प्रक्षेपित
२० एप्रिल १९६० रोजी NASA ने जगातील पहिला हवामान उपग्रह TIROS-1 (Television Infrared Observation Satellite) अवकाशात प्रक्षेपित केला. या उपग्रहाने पहिल्यांदाच अवकाशातून पृथ्वीचे हवामान छायाचित्रण केले, जे आधुनिक हवामान अंदाजाचा पाया ठरले.
१९६० – Air India ताफ्यात पहिले जेट विमान Boeing 707
२० एप्रिल १९६० रोजी Air India च्या ताफ्यात पहिले जेट विमान Boeing 707 दाखल झाले. या विमानाने भारताच्या आंतरराष्ट्रीय हवाई वाहतुकीत नव्या युगाची सुरुवात केली. प्रोपेलर विमानांच्या जागी जेट विमाने आल्यामुळे प्रवासाचा वेग आणि आराम दोन्ही वाढले.
१९७१ – भारताने पहिला कसोटी सामना जिंकला
२० एप्रिल १९७१ रोजी भारताने पहिला कसोटी सामना जिंकल्याची नोंद आहे. वेस्ट इंडिजविरुद्धच्या मालिकेत सुनील गावसकर यांनी केलेल्या अभूतपूर्व फलंदाजीमुळे भारताने पोर्ट ऑफ स्पेन येथे ऐतिहासिक विजय साजरा केला. गावसकरांनी त्या मालिकेत ७ सामन्यांत ७७४ धावा केल्या होत्या.
१९७२ – Apollo 16 चंद्रावर उतरले
२० एप्रिल १९७२ रोजी NASA च्या Apollo 16 मोहिमेतील जॉन यंग आणि चार्ल्स ड्यूक यांनी यशस्वीरित्या चंद्रावर पाऊल ठेवले. कक्षेत ६ तास तांत्रिक अडचण आल्यानंतरही त्यांनी चंद्राच्या Descartes Highlands प्रदेशात उतरून ९५ किलोग्रॅम खडक गोळा केले. ते चंद्रावर उतरलेले अनुक्रमे ५वे आणि ६वे मानव ठरले.
१९९७ – इंद्रकुमार गुजराल भारताचे १२वे पंतप्रधान
२० एप्रिल १९९७ रोजी इंद्रकुमार गुजराल यांनी भारताचे १२वे पंतप्रधान म्हणून शपथ घेतली. ते एक अनुभवी मुत्सद्दी आणि परराष्ट्र धोरण तज्ज्ञ होते. त्यांच्या नावाने ओळखले जाणारे “गुजराल सिद्धांत” हे भारताच्या शेजारी देशांशी असलेल्या संबंधांचे एक महत्त्वाचे धोरण आहे, ज्यात लहान शेजारी देशांशी अपेक्षेशिवाय चांगले संबंध ठेवण्यावर भर होता.
१९९९ – कोलंबाईन शाळेतील भयंकर गोळीबार
२० एप्रिल १९९९ रोजी अमेरिकेच्या कोलोरॅडो राज्यातील Columbine High School मध्ये दोन विद्यार्थ्यांनी बेछूट गोळीबार करत १२ विद्यार्थी आणि १ शिक्षक अशा १३ जणांचा बळी घेतला. हा अमेरिकेतील शाळेतील त्यावेळचा सर्वात मोठा हत्याकांड होता, ज्याने संपूर्ण जगाला हादरवले आणि शाळांच्या सुरक्षिततेवर जागतिक चर्चेला तोंड फोडले.
२०११ – ISRO च्या PSLV ने तीन उपग्रह अवकाशात
२० एप्रिल २०११ रोजी ISRO च्या PSLV प्रक्षेपकाने तीन उपग्रह एकाचवेळी यशस्वीरित्या अवकाशात स्थापित केले. भारताच्या अवकाश तंत्रज्ञानातील सातत्यपूर्ण प्रगतीचे हे एक उत्तम उदाहरण आहे.
२० एप्रिल – आजच्या दिवशी जन्मलेले महान व्यक्ती
गोपीनाथ महांती (१९१४–१९९१) – ज्ञानपीठ पुरस्कारविजेते ओडिया साहित्यिक
गोपीनाथ महांती यांचा जन्म २० एप्रिल १९१४ रोजी ओडिशाच्या नागबलि येथे झाला. ते ओडिया भाषेतील महान कादंबरीकार होते. त्यांच्या “अमृतेर संताना” या कादंबरीला १९५५ मध्ये पहिला साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला. १९७३ मध्ये ज्ञानपीठ पुरस्कार आणि १९८१ मध्ये पद्मभूषण या पुरस्कारांनी त्यांचा गौरव झाला. २० ऑगस्ट १९९१ रोजी त्यांचे निधन झाले.
पन्नालाल घोष (१९११–१९६०) – भारतीय शास्त्रीय बासरीचे जनक
पन्नालाल घोष (मूळ नाव: अमलज्योती घोष) यांचा जन्म २४ जुलै १९११ रोजी झाला. ते हिंदुस्थानी शास्त्रीय संगीतात बासरी (flute) हे वाद्य रुजवणारे आणि लोकप्रिय करणारे महान संगीतकार होते. लोकसंगीताचे हे वाद्य त्यांनी शास्त्रीय संगीतात प्रतिष्ठापित केले. २० एप्रिल १९६० रोजी त्यांचे निधन झाले.
नारा चंद्राबाबू नायडू (१९५०) – आंध्र प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री
नारा चंद्राबाबू नायडू यांचा जन्म २० एप्रिल १९५० रोजी आंध्र प्रदेशच्या चित्तूर जिल्ह्यात झाला. ते तेलुगू देशम पार्टी (TDP) चे प्रमुख नेते आहेत. १९९५ ते २००४ आणि पुन्हा २०१४-२०१९ या काळात ते आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री होते. आयटी उद्योगाच्या माध्यमातून हैदराबादला “Cyberabad” बनवण्याचे श्रेय त्यांना दिले जाते.
ममता कुलकर्णी (१९७२) – बॉलीवूड अभिनेत्री
ममता कुलकर्णी यांचा जन्म २० एप्रिल १९७२ रोजी मुंबई येथे झाला. ९०च्या दशकात त्या बॉलीवूडमधील अत्यंत लोकप्रिय अभिनेत्री होत्या. करण अर्जुन (१९९५), क्रांतिवीर (१९९४), वक्त हमारा है (१९९३) अशा अनेक हिट चित्रपटांत त्यांनी भूमिका केल्या.
अडॉल्फ हिटलर (१८८९–१९४५) – नाझी जर्मनीचा हुकूमशहा
अडॉल्फ हिटलर यांचा जन्म २० एप्रिल १८८९ रोजी ऑस्ट्रियात झाला. ते नाझी जर्मनीचे सर्वेसर्वा होते. त्यांच्या राजवटीत ज्यू, रोमा आणि इतर अल्पसंख्याकांवर अत्याचार करत लाखो लोकांचा नरसंहार (Holocaust) करण्यात आला. त्यांनी सुरू केलेल्या दुसऱ्या महायुद्धात (१९३९-४५) जगभरात ७ ते ८ कोटी लोक मृत्युमुखी पडले. ३० एप्रिल १९४५ रोजी बर्लिनमध्ये त्यांनी आत्महत्या केली. इतिहासातील सर्वात क्रूर हुकूमशहांपैकी एक म्हणून ते ओळखले जातात.
२० एप्रिल – आजच्या दिवशी निधन झालेले महान व्यक्ती
शकील बदायुनी (१९१६–१९७०) – बॉलीवूडचे “गीतकार-ए-आझम”
शकील बदायुनी यांचे निधन २० एप्रिल १९७० रोजी मुंबईत वयाच्या ५३ व्या वर्षी झाले. ते हिंदी चित्रपटसृष्टीतील एक महान उर्दू कवी आणि गीतकार होते. मुघल-ए-आझम (१९६०) मधील “प्यार किया तो डरना क्या”, चौदहवीं का चाँद (१९६०), बैजू बावरा (१९५२) असे त्यांचे अनेक गीते आजही अजरामर आहेत. त्यांनी सलग तीन वर्षे (१९६१, १९६२, १९६३) Filmfare Best Lyricist Award जिंकला — ही त्यावेळी अभूतपूर्व कामगिरी होती. भारत सरकारने त्यांना “गीतकार-ए-आझम” ही उपाधी दिली.
बेंजामिन डिझराईली (१८०४–१८८१) – ब्रिटनचे पंतप्रधान व लेखक
बेंजामिन डिझराईली यांचे निधन २० एप्रिल १८८१ रोजी लंडन येथे झाले. ते ब्रिटनचे पंतप्रधान (१८६८ व १८७४-८०) आणि एक प्रतिभावान लेखक होते. भारतीय इतिहासाच्या दृष्टीने — त्यांच्याच कार्यकाळात राणी व्हिक्टोरियाला “भारताची सम्राज्ञी” (Empress of India) ही पदवी देण्यात आली (१८७६).
गौरीशंकर हीराचंद ओझा (१८६३–१९४७) – भारतीय इतिहासकार
गौरीशंकर हीराचंद ओझा यांचे निधन २० एप्रिल १९४७ रोजी झाले. ते भारताचे प्रख्यात इतिहासकार होते. प्राचीन लिपी, पुरातत्त्वशास्त्र आणि राजपुताना इतिहास यावर त्यांनी अनमोल संशोधन केले. सिरोही, सोलंकी आणि राजपुताना इतिहासावरील त्यांची पुस्तके आजही संदर्भग्रंथ म्हणून वापरली जातात.
२० एप्रिल – विशेष दिन व आंतरराष्ट्रीय दिन
राष्ट्रीय स्वयंप्रज्ञा जनजागृती दिन (National Autism Awareness Day – India)
भारतात २ एप्रिल हा जागतिक स्वयंप्रज्ञा जागृती दिन असला तरी, या महिन्यात ऑटिझम (Autism Spectrum Disorder) बद्दलच्या विविध जनजागृती उपक्रमांना गती मिळते. ऑटिझम हा मेंदूच्या विकासाशी संबंधित एक आजार आहे, ज्यात मुलांच्या सामाजिक संवाद आणि संप्रेषणावर परिणाम होतो.
Chinese Language Day (संयुक्त राष्ट्र)
२० एप्रिल हा दिवस संयुक्त राष्ट्रांकडून Chinese Language Day म्हणून पाळला जातो. चिनी (Mandarin) भाषा ही जगातील सर्वाधिक बोलल्या जाणाऱ्या भाषांपैकी एक आहे. UN च्या ६ अधिकृत भाषांपैकी चिनी ही एक आहे.
MPSC Quick Reference – २० एप्रिल दिनविशेष
| वर्ष | घटना / व्यक्ती | महत्त्व |
|---|---|---|
| १८८९ | अडॉल्फ हिटलर – जन्म | नाझी जर्मनी हुकूमशहा; Holocaust चा जनक |
| १८८१ | बेंजामिन डिझराईली – निधन | ब्रिटन पंतप्रधान; राणी व्हिक्टोरियाला “Empress of India” पदवी |
| १९१४ | गोपीनाथ महांती – जन्म | पहिला साहित्य अकादमी पुरस्कार (१९५५), ज्ञानपीठ (१९७३) |
| १९४० | पहिला इलेक्ट्रॉन मायक्रोस्कोप (RCA) | विज्ञान-वैद्यकशास्त्रातील क्रांती |
| १९६० | Air India – Boeing 707 दाखल | भारतात जेट विमान युगाची सुरुवात |
| १९६० | NASA – TIROS-1 हवामान उपग्रह | जगातील पहिला हवामान उपग्रह |
| १९७० | शकील बदायुनी – निधन | “गीतकार-ए-आझम”; मुघल-ए-आझम, बैजू बावरा गीतकार |
| १९७१ | भारत – पहिला कसोटी विजय (वे.इं. विरुद्ध) | गावसकरांनी मालिकेत ७७४ धावा |
| १९७२ | Apollo 16 – चंद्रावर उतरले | जॉन यंग व चार्ल्स ड्यूक – ५वे व ६वे चंद्र-मानव |
| १९९७ | इंद्रकुमार गुजराल – भारताचे १२वे पंतप्रधान | गुजराल सिद्धांत – शेजारी देश धोरण |
| १९९९ | Columbine शाळा गोळीबार | १३ ठार; अमेरिकेतील तत्कालीन सर्वात मोठे शाळा हत्याकांड |
थोडक्यात – २० एप्रिल दिनविशेष
२० एप्रिल हा दिवस इतिहासात अनेक महत्त्वाच्या घटनांनी भरलेला आहे. याच दिवशी १९७२ मध्ये Apollo 16 चंद्रावर उतरले, १९९७ मध्ये इंद्रकुमार गुजराल भारताचे १२वे पंतप्रधान झाले, आणि १९६० मध्ये Air India च्या ताफ्यात पहिले जेट विमान दाखल झाले. शकील बदायुनी (१९७०) आणि बेंजामिन डिझराईली (१८८१) यांचे याच दिवशी निधन झाले. गोपीनाथ महांती यांचा जन्मदिवस आणि हिटलरचा जन्मदिवस (१८८९) देखील याच तारखेस आहे. कोलंबाईन शाळा गोळीबार (१९९९) ही भयंकर घटनाही याच दिवशी घडली.
