22 एप्रिल दिनविशेष

22 एप्रिल दिनविशेष – महत्वाच्या घटना, जन्म आणि मृत्यू – 22 April Dinvishesh

💡 माहीत आहे का? २२ एप्रिल हा दिवस जागतिक पृथ्वी दिन (World Earth Day) म्हणून साजरा होतो — पण हा तोच दिवस आहे ज्या दिवशी रशियन क्रांतिकारक व्लादिमीर लेनिन यांचा जन्म झाला होता (१८७०)! इतकेच नव्हे — नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांनी याच तारखेला (१९२१) वयाच्या अवघ्या २४ व्या वर्षी भारतीय नागरी सेवा (ICS) सोडून स्वातंत्र्यलढ्यात उडी घेतली. एकाच दिवशी इतकी वेगळी व्यक्तिमत्त्वे — हाच इतिहासाचा चमत्कार!

२२ एप्रिल दिनविशेष – आजच्या दिवसाचा संपूर्ण इतिहास | World Earth Day

इतिहासाच्या प्रत्येक दिवशी काही ना काही महत्त्वाच्या घटना घडलेल्या असतात. २२ एप्रिल हा दिवस भारतीय आणि जागतिक इतिहासात अत्यंत महत्त्वाच्या घटनांनी समृद्ध आहे. हा दिवस जागतिक पृथ्वी दिन म्हणून जगभर साजरा केला जातो. याच दिवशी नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांनी ICS राजीनामा दिला, व्लादिमीर लेनिनचा जन्म झाला, ऑप्टिकल फायबरचा पहिला व्यावसायिक वापर झाला आणि भारतीय नौसेनेचे पहिले भारतीय प्रमुख नियुक्त झाले. आज आपण जाणून घेऊया २२ एप्रिलच्या दिनविशेष माहिती — महत्त्वाच्या घटना, जन्म, मृत्यू आणि विशेष दिन.

२२ एप्रिलच्या महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना

१९१५ – पहिल्या महायुद्धात जर्मनीकडून विषारी वायूचा पहिला वापर

२२ एप्रिल १९१५ रोजी पहिल्या महायुद्धात (World War I) जर्मन सैन्याने बेल्जियममधील यप्रेस (Ypres) येथे मित्र राष्ट्रांच्या सैनिकांवर पहिल्यांदा क्लोरीन वायू (Chlorine Gas) सोडला. या रासायनिक हल्ल्यात सुमारे १,००० सैनिक मृत्युमुखी पडले आणि हजारो जखमी झाले. युद्धात रासायनिक शस्त्रांचा हा पहिला मोठ्या प्रमाणावरील वापर होता, ज्याने संपूर्ण जगाला हादरवले. या घटनेने आंतरराष्ट्रीय स्तरावर रासायनिक युद्धबंदी करारांना चालना दिली.

📌 MPSC / UPSC तथ्य: १९२५ मध्ये जिनेव्हा प्रोटोकॉल अंतर्गत रासायनिक आणि जैविक शस्त्रांच्या युद्धातील वापरावर बंदी घालण्यात आली. आजही Chemical Weapons Convention (CWC – १९९७) हे आंतरराष्ट्रीय कायदेशीर बंधन आहे.

१९०६ – अथेन्स ऑलिम्पिक गेम्सची सुरुवात

२२ एप्रिल १९०६ रोजी ग्रीसच्या अथेन्स येथे इंटरकॅलेटेड ऑलिम्पिक गेम्स (Intercalated Olympic Games) सुरू झाल्या. या स्पर्धा प्रत्येक चार वर्षांनी होणाऱ्या नियमित ऑलिम्पिकच्या मध्यावर, म्हणजेच दोन वर्षांनी, आयोजित करण्याची संकल्पना होती. आंतरराष्ट्रीय ऑलिम्पिक समितीने (IOC) या स्पर्धा अधिकृतरित्या मान्य केल्या नाहीत.

१९२१ – नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांनी ICS सोडली – स्वातंत्र्यलढ्याचा पवित्रा!

२२ एप्रिल १९२१ रोजी भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचा एक ऐतिहासिक क्षण घडला. नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांनी वयाच्या अवघ्या २४ व्या वर्षी भारतीय नागरी सेवा (Indian Civil Service – ICS) मधील आपला पद सोडला आणि देशसेवेसाठी आपला सुरक्षित भविष्य ठुकरावला. इंग्लंडमध्ये ICS परीक्षेत ते चौथ्या स्थानावर उत्तीर्ण झाले होते, तरीही ब्रिटिश राजवटीत काम करण्यास त्यांनी नकार दिला. “माझी ठाम श्रद्धा आहे की सरकार संपवण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे त्यातून बाहेर पडणे,” असे त्यांनी सांगितले. पुढे नेताजींनी आझाद हिंद फौज (INA) उभारून ब्रिटिश साम्राज्याला थेट आव्हान दिले.

📌 MPSC / UPSC तथ्य: सुभाषचंद्र बोस यांचा जन्म २३ जानेवारी १८९७ रोजी कटक (ओडिशा) येथे झाला. त्यांचा जन्मदिवस “पराक्रम दिवस” म्हणून साजरा केला जातो. ICS सोडण्याचे हे धाडस त्यांना ब्रिटिश काळात “National Hero” बनवणारा निर्णय ठरला. त्यांचा प्रसिद्ध नारा: “तुम मुझे खून दो, मैं तुम्हें आज़ादी दूंगा!”

१९२४ – अमेरिकेत ऐतिहासिक ओक्लाहोमा लँड रश

२२ एप्रिल १८८९ रोजी अमेरिकेत प्रसिद्ध ओक्लाहोमा लँड रश (Oklahoma Land Rush) सुरू झाला. बरोबर दुपारी १२ वाजता एक गोळी झाडण्यात आली आणि हजारो वसाहतकारांनी सुमारे ३५ लाख एकर (जवळपास १४ लाख हेक्टर) जमीन हस्तगत करण्यासाठी प्रचंड वेगाने धाव घेतली. ही जमीन मूळतः क्रीक आणि सेमिनोल आदिवासी जमातींची होती.

१९५८ – अॅडमिरल आर. डी. कटारी – भारतीय नौसेनेचे पहिले भारतीय प्रमुख

२२ एप्रिल १९५८ रोजी अॅडमिरल रामदास धनाजी कटारी हे भारतीय नौसेनेचे (Indian Navy) पहिले भारतीय नौसेना प्रमुख (Chief of Naval Staff) बनले. त्यांच्यापूर्वी हे पद ब्रिटिश अधिकाऱ्यांकडे होते. स्वतंत्र भारताच्या सशस्त्र दलांच्या भारतीयकरणाचा हा एक महत्त्वाचा टप्पा होता.

📌 MPSC तथ्य: भारतीय लष्कराचे (Army) पहिले भारतीय प्रमुख: जनरल के. एम. करिअप्पा (१९४९). भारतीय वायू दलाचे (Air Force) पहिले भारतीय प्रमुख: एअर मार्शल एस. मुखर्जी (१९५४). भारतीय नौदलाचे पहिले भारतीय प्रमुख: अॅडमिरल आर. डी. कटारी (१९५८).

१९७० – पहिला जागतिक पृथ्वी दिन साजरा – पर्यावरण चळवळीचा जन्म

२२ एप्रिल १९७० रोजी जगात पहिल्यांदाच जागतिक पृथ्वी दिन (World Earth Day) साजरा करण्यात आला. अमेरिकेचे सिनेटर गेलॉर्ड नेल्सन यांनी १९६९ मध्ये कॅलिफोर्नियातील सांताबार्बरा तेलगळती पाहिल्यानंतर पर्यावरण जागृतीसाठी एक राष्ट्रीय दिन आयोजित करण्याची संकल्पना मांडली. २२ एप्रिल १९७० रोजी अमेरिकेत सुमारे २ कोटी लोक या आंदोलनात सहभागी झाले. या दिवसाच्या यशस्वी आयोजनामुळे पुढे US Environmental Protection Agency (EPA) ची स्थापना झाली आणि Clean Air Act, Clean Water Act सारखे महत्त्वाचे कायदे मंजूर झाले.

📌 MPSC / UPSC तथ्य: पृथ्वी दिनाचा थेट परिणाम म्हणून १९७२ मध्ये स्टॉकहोम येथे पहिली UN Conference on Human Environment भरली. भारतात पर्यावरण संरक्षण कायदा (Environment Protection Act) १९८६ साली आला. जागतिक पृथ्वी दिन आता १९५ हून अधिक देशांमध्ये साजरा केला जातो. या दिवसाचे आयोजन Earth Day Network ही संस्था करते.

१९७७ – ऑप्टिकल फायबरचा पहिला व्यावसायिक टेलिफोन वापर

२२ एप्रिल १९७७ रोजी जगात पहिल्यांदाच ऑप्टिकल फायबर (Optical Fiber) चा उपयोग थेट टेलिफोन संभाषणासाठी करण्यात आला. जनरल टेलिफोन आणि इलेक्ट्रॉनिक्स (GTE) कंपनीने कॅलिफोर्नियातील लाँग बीच येथे ही यशस्वी चाचणी केली. प्रकाश (Light Pulses) च्या स्वरूपात माहिती पाठवण्याच्या या तंत्रज्ञानाने दूरसंचार क्षेत्रात क्रांती आणली आणि आज जगभरातील इंटरनेटचा कणा (Backbone) म्हणून ऑप्टिकल फायबर काम करते.

📌 विज्ञान तथ्य: ऑप्टिकल फायबरमधून माहिती प्रकाशाच्या वेगाने म्हणजेच ताशी सुमारे ३ लाख किलोमीटर वेगाने पाठवता येते. आज जगातील इंटरनेट ट्रॅफिकचा ९५% भाग समुद्राखालील ऑप्टिकल फायबर केबलद्वारे वाहतो.

१९९२ – मेक्सिकोच्या ग्वाडलहारा शहरात भीषण गॅस स्फोट

२२ एप्रिल १९९२ रोजी मेक्सिकोच्या ग्वाडलहारा (Guadalajara) शहरातील सीवर प्रणालीत जमा झालेल्या ज्वालाग्राही गॅसमुळे एका मोठ्या स्फोटमालिकेने भीषण हाहाकार माजवला. या दुर्घटनेत सुमारे २०६ जण मृत्युमुखी पडले आणि हजारो जखमी झाले. शहरातील अनेक इमारती आणि रस्त्यांचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाले.

२००५ – बांडुंग परिषदेची ५०वी वर्षगांठ आशिया-आफ्रिका परिषद

२२ एप्रिल २००५ रोजी इंडोनेशियाच्या बांडुंग येथे आशिया-आफ्रिका परिषदेची ५० वी वर्षगांठ साजरी करण्यात आली. १९५५ च्या पहिल्या बांडुंग परिषदेनंतर ५० वर्षांनी हे शिखर संमेलन आयोजित करण्यात आले. भारत, चीन, इंडोनेशिया आणि इतर अनेक देशांनी यात भाग घेतला.

📌 MPSC तथ्य: बांडुंग परिषद (१९५५) ही अलिप्ततावादी चळवळीची (Non-Aligned Movement) पायाभरणी होती. या परिषदेत पंडित नेहरू, इंडोनेशियाचे सुकार्नो, मिसरचे नासेर आणि युगोस्लाव्हियाचे टिटो यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली.

२०१६ – पॅरिस हवामान करारावर स्वाक्षरी

२२ एप्रिल २०१६ रोजी पॅरिस हवामान करार (Paris Agreement) वर जगातील १७५ देशांनी संयुक्त राष्ट्रांच्या न्यूयॉर्क मुख्यालयात एकाच दिवशी स्वाक्षरी केल्या — हे आंतरराष्ट्रीय करार इतिहासातील एक विक्रम आहे. जागतिक तापमान वाढ औद्योगिक काळाच्या तुलनेत १.५ ते २ अंश सेल्सिअसपेक्षा जास्त होऊ देणार नाही असे हे करार सांगतात. ही स्वाक्षरी जागतिक पृथ्वी दिनाला करण्यात आली — हे जाणीवपूर्वक होते!

📌 MPSC / UPSC तथ्य: पॅरिस करार (Paris Agreement) – २०१५ मध्ये मंजूर, ४ नोव्हेंबर २०१६ रोजी लागू. भारताने हे करार मंजूर केले आहेत. COP21 (Paris) मध्ये हे करार संमत झाले. UNFCCC (United Nations Framework Convention on Climate Change) अंतर्गत हे करार आहेत.

२२ एप्रिल – आजच्या दिवशी जन्मलेले महान व्यक्ती

व्लादिमीर इलिच लेनिन (१८७०–१९२४) – रशियन क्रांतीचे शिल्पकार

व्लादिमीर इलिच उल्यानोव (लेनिन) यांचा जन्म २२ एप्रिल १८७० रोजी रशियातील सिम्बिर्स्क येथे झाला. ते रशियन क्रांतीचे (Russian Revolution – १९१७) प्रमुख नेते आणि बोल्शेविक पक्षाचे संस्थापक होते. त्यांनी जगातील पहिले कम्युनिस्ट राज्य सोव्हिएत संघ (USSR) स्थापन करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. “मार्क्सवाद-लेनिनवाद” हे त्यांनी विकसित केलेले राजकीय तत्त्वज्ञान आज जगातील अनेक देशांत प्रभावशाली आहे. २१ जानेवारी १९२४ रोजी त्यांचे निधन झाले.

📌 ऐतिहासिक तथ्य: पहिला जागतिक पृथ्वी दिन (Earth Day – २२ एप्रिल १९७०) लेनिन यांच्या जन्मशताब्दीला (१०० वर्षे) घडला! हा केवळ योगायोग होता की जाणीवपूर्वक निर्णय — हा वाद आजही चर्चेत आहे. सिनेटर गेलॉर्ड नेल्सन यांनी लेनिनशी कोणताही संबंध नसल्याचे स्पष्ट केले होते.

बलदेव राज चोप्रा (१९१४–२००८) – प्रसिद्ध बॉलीवूड दिग्दर्शक

बलदेव राज चोप्रा यांचा जन्म २२ एप्रिल १९१४ रोजी झाला. ते हिंदी चित्रपटसृष्टीतील एक दिग्गज दिग्दर्शक आणि निर्माते होते. “नया दौर” (१९५७), “साधना” (१९५८), “धूल का फूल” (१९५९), “वक्त” (१९६५), “हुमराज” (१९६७) आणि “इत्तेफाक” (१९६९) हे त्यांचे गाजलेले चित्रपट. त्यांनी दूरदर्शनवर प्रसारित केलेल्या महाभारत या टीव्ही मालिकेचे (१९८८-१९९०) ते निर्माते होते. ५ नोव्हेंबर २००८ रोजी त्यांचे निधन झाले.

📌 विशेष: बी. आर. चोप्रा यांची महाभारत मालिका दूरदर्शनवरील सर्वाधिक लोकप्रिय मालिकांपैकी एक होती. या मालिकेत एवढे लोक टीव्ही पाहत की रस्त्यावर अक्षरशः शुकशुकाट पडे!

कानन देवी (१९१६–१९९२) – बंगाली चित्रपटसृष्टीची पहिली महिला सुपरस्टार

कानन देवी यांचा जन्म २२ एप्रिल १९१६ रोजी पश्चिम बंगालमध्ये झाला. त्या बंगाली चित्रपटसृष्टीतील सर्वात पहिल्या महिला सुपरस्टार मानल्या जातात. केवळ १० वर्षांच्या वयात त्यांनी चित्रपटसृष्टीत प्रवेश केला. त्यांनी गायलेली गाणी आजही अमर आहेत. भारत सरकारने त्यांना पद्मश्री (१९७६) पुरस्काराने सन्मानित केले.

चेतन भगत (१९७४) – बेस्टसेलर लेखक व स्तंभलेखक

चेतन भगत यांचा जन्म २२ एप्रिल १९७४ रोजी झाला. ते भारतातील सर्वाधिक विकल्या गेलेल्या इंग्रजी कादंबऱ्यांचे लेखक आहेत. “Five Point Someone” (२००४), “2 States” (२००९), “3 Mistakes of My Life” (२००८) अशा अनेक कादंबऱ्या त्यांनी लिहिल्या आहेत. त्यांच्या अनेक कादंबऱ्यांवर हिंदी चित्रपट बनले आहेत — “3 Idiots”, “Kai Po Che!”, “2 States” इत्यादी.

व्लादिमीर नाबोकोव (१८९९–१९७७) – रशियन-अमेरिकन साहित्यिक

व्लादिमीर नाबोकोव यांचा जन्म २२ एप्रिल १८९९ रोजी रशियात झाला. त्यांची “Lolita” (१९५५) ही कादंबरी जगातील सर्वात वादग्रस्त परंतु साहित्यिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या कादंबऱ्यांपैकी एक मानली जाते. ते उत्कृष्ट बुद्धिबळपटू आणि फुलपाखरु संशोधक देखील होते.

जोगेश चंद्र चटर्जी (१८९५–१९६९) – काकोरी खटल्यातील क्रांतिकारी

जोगेश चंद्र चटर्जी यांचा जन्म १८९५ मध्ये झाला. ते काकोरी कट (Kakori Conspiracy – १९२५) मधील एक प्रमुख क्रांतिकारी होते. ते अनुशीलन समितीशी संबंधित होते आणि त्यांना जन्मठेपेची शिक्षा झाली. नंतर त्यांनी क्रांतिकारी समाजवादी पक्ष स्थापन केला. १९४२ च्या छोडो भारत आंदोलनात त्यांना अटक झाली. कारागृहात असताना त्यांनी सलग १४२ दिवसांचे उपोषण केले होते. २२ एप्रिल १९६९ रोजी त्यांचे निधन झाले.

📌 MPSC तथ्य: काकोरी कट (९ ऑगस्ट १९२५) – राम प्रसाद बिस्मिल, अशफाकउल्ला खान, राजेंद्र लाहिरी यांनी ब्रिटिश सरकारचा खजिना लुटला. या खटल्यात ४ क्रांतिकारकांना फाशी आणि अनेकांना जन्मठेपेची शिक्षा झाली.

२२ एप्रिल – आजच्या दिवशी निधन झालेले महान व्यक्ती

मिगेल द सर्व्हान्टेस (१५४७–१६१६) – “Don Quixote” चे लेखक

मिगेल द सर्व्हान्टेस यांचे निधन २२ एप्रिल १६१६ रोजी माद्रिद, स्पेन येथे झाले. ते स्पॅनिश साहित्यातील सर्वश्रेष्ठ लेखक मानले जातात. त्यांची “El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha” (Don Quixote) ही कादंबरी जगातील पहिली आधुनिक कादंबरी आणि सर्वकाळातील सर्वोत्तम साहित्यकृतींपैकी एक मानली जाते. विशेष म्हणजे त्यांचा मृत्यू विल्यम शेक्सपिअर यांच्या मृत्यूच्या जवळपास त्याच दिवशी झाला (शेक्सपिअर: २३ एप्रिल १६१६)!

📌 साहित्य तथ्य: Don Quixote ही जगात सर्वाधिक भाषांमध्ये (५०+ भाषा) अनुवादित झालेल्या कादंबऱ्यांपैकी एक आहे. बायबलनंतर सर्वाधिक वाचली गेलेली पुस्तक असा दावा केला जातो.

रिचर्ड ट्रेव्हिथिक (१७७१–१८३३) – वाफेच्या इंजिनाचे प्रणेते

रिचर्ड ट्रेव्हिथिक यांचे निधन २२ एप्रिल १८३३ रोजी झाले. ते ब्रिटिश अभियंता आणि शोधक होते ज्यांनी उच्च-दाब वाफेचे इंजिन (High-Pressure Steam Engine) विकसित केले. पहिली वाफेवर चालणारी रेल्वे इंजिन (locomotive) त्यांनी बनवली, ज्याने औद्योगिक क्रांतीला गती दिली.

लालगुडी जयरामन (१९३०–२०१३) – कर्नाटक संगीताचे महान व्हायोलिनवादक

लालगुडी जयरामन यांचे निधन २२ एप्रिल २०१३ रोजी चेन्नई येथे झाले. ते कर्नाटक संगीतातील एक दिग्गज व्हायोलिनवादक, संगीतकार आणि गायक होते. त्यांना पद्मभूषण (२०१०) आणि संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार प्राप्त झाले होते. त्यांनी कर्नाटक व्हायोलिनवादनाची एक स्वतंत्र शैली विकसित केली जी “लालगुडी बानी” म्हणून ओळखली जाते.

हितेश्वर शैकिया (१९३४–१९९६) – आसामचे माजी मुख्यमंत्री

हितेश्वर शैकिया यांचे निधन २२ एप्रिल १९९६ रोजी झाले. ते आसामचे माजी मुख्यमंत्री (१९८५-९०, १९९२-९६) आणि काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते होते. आसामच्या विकासात त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली.

२२ एप्रिल – जागतिक पृथ्वी दिन (World Earth Day) – संपूर्ण माहिती

जागतिक पृथ्वी दिन म्हणजे काय? (What is World Earth Day?)

दरवर्षी २२ एप्रिल रोजी जगभरात जागतिक पृथ्वी दिन (World Earth Day) साजरा केला जातो. हा दिवस पर्यावरण संरक्षण, हवामान बदल, प्रदूषण आणि निसर्ग संवर्धनाबाबत जनजागृती करण्यासाठी समर्पित आहे. आज १९५ हून अधिक देशांमध्ये आणि एक अब्जाहून अधिक लोक हा दिवस साजरा करतात.

जागतिक पृथ्वी दिनाचा इतिहास

१९६९ मध्ये अमेरिकेतील कॅलिफोर्नियाच्या सांताबार्बरा किनाऱ्यावर मोठी तेलगळती (Oil Spill) झाली. या दुर्घटनेने लाखो समुद्री प्राणी मारले. हे पाहून व्यथित झालेले विस्कॉन्सिनचे सिनेटर गेलॉर्ड नेल्सन यांनी पर्यावरणाबाबत जनजागृती करण्याचा निर्णय घेतला. त्यांनी डेनिस हेज यांना राष्ट्रीय समन्वयक म्हणून नियुक्त केले. २२ एप्रिल १९७० रोजी अमेरिकेतील सुमारे २ कोटी लोक रस्त्यावर उतरले आणि पहिला Earth Day साजरा झाला. या आंदोलनाचा थेट परिणाम म्हणून अमेरिकेत Environmental Protection Agency (EPA) स्थापन झाली आणि Clean Air Act, Clean Water Act व Endangered Species Act हे महत्त्वाचे कायदे झाले.

जागतिक पृथ्वी दिन जागतिक स्तरावर कधी गेला?

१९९० मध्ये पहिल्यांदाच Earth Day जागतिक झाला — त्यात १४१ देश आणि २० कोटी लोक सहभागी झाले. तेव्हापासून दरवर्षी जगभरात झाडे लावणे, स्वच्छता मोहीम, पर्यावरण जागृती कार्यक्रम आयोजित केले जातात. २०१६ मध्ये याच दिवशी पॅरिस हवामान करारावर जगातील १७५ देशांनी स्वाक्षरी केल्या — हा दिवस जाणीवपूर्वक निवडण्यात आला होता.

भारतात पृथ्वी दिन कसा साजरा होतो?

भारतात पृथ्वी दिनी शाळा-महाविद्यालयांमध्ये पर्यावरण जागृती कार्यक्रम, रक्षा वृक्षारोपण, नदी स्वच्छता मोहीम, प्लास्टिकमुक्ती उपक्रम, सौर ऊर्जा जागृती आदी कार्यक्रम आयोजित केले जातात. MPSC आणि UPSC परीक्षेत पर्यावरण विषय आता अत्यंत महत्त्वाचा झाला आहे — त्यामुळे पृथ्वी दिनाचा इतिहास, उद्दिष्टे आणि संबंधित कायदे माहीत असणे अत्यावश्यक आहे.

💡 MPSC / UPSC तथ्य: Earth Day – २२ एप्रिल. संस्थापक – सिनेटर गेलॉर्ड नेल्सन (USA). पहिला Earth Day – २२ एप्रिल १९७०. Earth Day Network – आयोजन करते. Paris Agreement स्वाक्षरी – २२ एप्रिल २०१६. भारतात Environment Protection Act – १९८६. National Environment Policy – २००६.

📊 MPSC / UPSC Quick Reference – २२ एप्रिल दिनविशेष

वर्ष घटना / व्यक्ती महत्त्व / MPSC कोण
१६१६ मिगेल द सर्व्हान्टेस – निधन “Don Quixote” लेखक; जगाची पहिली आधुनिक कादंबरी
१७७१ रिचर्ड ट्रेव्हिथिक – जन्म उच्च-दाब वाफेच्या इंजिनाचे जनक; पहिली रेल्वे
१८७० व्लादिमीर लेनिन – जन्म रशियन क्रांतीचा नेता; सोव्हिएत संघाचा संस्थापक
१८८९ ओक्लाहोमा लँड रश (USA) अमेरिकेतील ऐतिहासिक जमीन वाटप घटना
१९१५ Ypres – क्लोरीन गॅस हल्ला (WW1) रासायनिक शस्त्रांचा पहिला मोठ्या प्रमाणावर वापर
१९२१ नेताजी सुभाषचंद्र बोस – ICS राजीनामा वय २४; स्वातंत्र्यलढ्याचा पवित्रा; INA संस्थापक
१९५८ अॅडमिरल आर. डी. कटारी – नौसेना प्रमुख भारतीय नौसेनेचे पहिले भारतीय प्रमुख
१९७० पहिला जागतिक पृथ्वी दिन – गेलॉर्ड नेल्सन २ कोटी अमेरिकी; EPA स्थापना; Clean Air Act
१९७७ ऑप्टिकल फायबर – पहिला टेलिफोन वापर आधुनिक इंटरनेटचा पाया; GTE, कॅलिफोर्निया
१९९२ ग्वाडलहारा गॅस स्फोट, मेक्सिको २०६+ मृत; शहरी सीवर प्रणाली धोका
२०१३ लालगुडी जयरामन – निधन पद्मभूषण; कर्नाटक व्हायोलिनवादक
२०१६ पॅरिस हवामान करार – स्वाक्षरी १७५ देश; UNFCCC; COP21; ₁.५°C लक्ष्य

📝 थोडक्यात – २२ एप्रिल दिनविशेष

२२ एप्रिल हा दिवस जागतिक पातळीवर पृथ्वी दिन (World Earth Day) म्हणून ओळखला जातो — १९७० मध्ये पहिल्यांदा साजरा झालेल्या या दिवसाने जागतिक पर्यावरण चळवळीचा पाया घातला. याच दिवशी नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांनी १९२१ मध्ये ICS सोडून स्वातंत्र्यलढ्यात उडी घेतली. रशियन क्रांतीचे शिल्पकार व्लादिमीर लेनिन (१८७०) याच दिवशी जन्मले — आणि विचित्र योगायोगाने Earth Day च्या पहिल्या आयोजनाचे वर्ष लेनिनचे जन्मशताब्दी वर्ष होते! पॅरिस हवामान करारावर (२०१६) याच दिवशी स्वाक्षरी झाली. १९१५ मध्ये Ypres येथे रासायनिक वायूचा पहिला वापर, १९५८ मध्ये भारतीय नौदलाचे पहिले भारतीय प्रमुख आणि १९७७ मध्ये ऑप्टिकल फायबरचा पहिला टेलिफोन वापर या सगळ्या ऐतिहासिक घटना २२ एप्रिलशी जोडलेल्या आहेत.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न – २२ एप्रिल दिनविशेष (FAQ)

२२ एप्रिल हा कोणता दिवस आहे?

२२ एप्रिल हा दिवस जगभर जागतिक पृथ्वी दिन (World Earth Day) म्हणून साजरा केला जातो. हा दिवस पहिल्यांदा २२ एप्रिल १९७० रोजी अमेरिकन सिनेटर गेलॉर्ड नेल्सन यांच्या संकल्पनेतून साजरा करण्यात आला. आज जगातील १९५ हून अधिक देश आणि एक अब्जाहून अधिक लोक हा दिवस पर्यावरण जागृतीसाठी साजरा करतात.

नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांनी ICS कधी सोडली?

नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांनी २२ एप्रिल १९२१ रोजी वयाच्या केवळ २४ व्या वर्षी भारतीय नागरी सेवा (Indian Civil Service – ICS) मधून राजीनामा दिला. ICS परीक्षेत ते चौथ्या स्थानावर उत्तीर्ण झाले होते, परंतु ब्रिटिश राजवटीत काम न करण्याचा ऐतिहासिक निर्णय घेत ते भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात सामील झाले.

जागतिक पृथ्वी दिन (World Earth Day) कोणी सुरू केला?

जागतिक पृथ्वी दिन (World Earth Day) अमेरिकेचे विस्कॉन्सिन राज्याचे सिनेटर गेलॉर्ड नेल्सन (Gaylord Nelson) यांनी सुरू केला. १९६९ मध्ये कॅलिफोर्नियातील मोठ्या तेलगळतीमुळे प्रेरित होऊन त्यांनी ही संकल्पना मांडली आणि २२ एप्रिल १९७० रोजी पहिला Earth Day साजरा झाला.

लेनिन यांचा जन्म कधी झाला?

व्लादिमीर इलिच लेनिन यांचा जन्म २२ एप्रिल १८७० रोजी रशियातील सिम्बिर्स्क येथे झाला. ते रशियन क्रांतीचे (१९१७) प्रमुख नेते आणि सोव्हिएत संघाचे संस्थापक होते. योगायोगाने पहिला Earth Day (२२ एप्रिल १९७०) लेनिन यांच्या जन्मशताब्दीच्या दिवशी आयोजित झाला होता.

भारतीय नौदलाचे पहिले भारतीय प्रमुख कोण होते?

भारतीय नौदलाचे (Indian Navy) पहिले भारतीय प्रमुख (Chief of Naval Staff) अॅडमिरल रामदास धनाजी कटारी (Admiral R. D. Katari) होते. ते २२ एप्रिल १९५८ रोजी या पदावर नियुक्त झाले. त्यांच्यापूर्वी हे पद ब्रिटिश अधिकाऱ्यांकडे होते.

ऑप्टिकल फायबरचा पहिला वापर कधी झाला?

ऑप्टिकल फायबरचा पहिला व्यावसायिक टेलिफोन वापर २२ एप्रिल १९७७ रोजी अमेरिकेतील कॅलिफोर्नियामध्ये झाला. जनरल टेलिफोन आणि इलेक्ट्रॉनिक्स (GTE) कंपनीने लाँग बीच येथे ही यशस्वी चाचणी केली. आज जगातील इंटरनेटचा ९५% ट्रॅफिक ऑप्टिकल फायबरद्वारे वाहतो.

पॅरिस हवामान करार (Paris Agreement) कधी झाला?

पॅरिस हवामान करारावर २२ एप्रिल २०१६ रोजी जागतिक पृथ्वी दिनाच्या दिवशी जगातील १७५ देशांनी एकाच दिवशी स्वाक्षरी केल्या — हे आंतरराष्ट्रीय करार इतिहासातील सर्वाधिक देशांनी एका दिवशी केलेल्या स्वाक्षरीचा विक्रम आहे. हा करार UNFCCC (COP21) अंतर्गत आहे आणि ४ नोव्हेंबर २०१६ रोजी लागू झाला.

टिपणी करा

आपला ई-मेल अड्रेस प्रकाशित केला जाणार नाही. आवश्यक फील्डस् * मार्क केले आहेत

Scroll to Top